جلسه ۴۳۳

مرحوم آخوند در حاشیۀ بر فرائد یك عبارتی را ذكر می‌كنند كه در بعضی از تقریرات این حاشیه با ختم «منه عُفی عنه» ذكر شده است احتمالاً این در همان كفایه‌های قدیم هم هست این را من در كفایۀ مرحوم شیخ علی قوچانی دیدم كه مرحوم كمپانی هم احتمالاً از همان حاشیۀ مرحوم شیخ علی نقل می‌كنند.

تلمیذ: چاپ دیگر هم چاپ شیخ احمد کفایی هست.

استاد: من آن را ندیدم من همین تقریرات شیخ علی قوچانی را داشتم و بسیار مرد فاضلی هم بود و ظاهراً در سن جوانی هم فوت كرد حدود پنجاه و چند سال بود یعنی پیر نبود تقریباً متوسط‌ الحال بود و از افضل شاگردان مرحوم آخوند بود و به سل یا به سرطان ریه مبتلا شده بود. حواشی خیلی كوتاهی دارد ولی بسیار پرمغز است خیلی حواشی پرمغز و خوبی است. در آنجا مرحوم آخوند مسئله را به‌نحو دیگری مطرح كردند گویا از آن فتوای قبلی خودشان مبنی بر برائت دست برداشتند و قائل به احتیاط شدند.

تبدّل نفس باعث تغیّر فتوای مجتهد

این خیلی عجیب است این مسئلۀ برائت یك مسئله مهمی است مسئلۀ عام البلویٰ است شما ببینید یك مجتهد مثل مرحوم آخوند با آن سعۀ اطلاع خودش چطور در یك برهه ـ ایشان شاگرد مرحوم شیخ بود و از تلامذۀ خیلی مشخص مرحوم شیخ بود ـ صریحاً حكم به برائت می‌دهد اما یك مدتی كه می‌گذرد کمی كه پخته می‌شود و یك‌قدری دیدش نسبت به مسائل عمیق‌تر می‌شود، چطور این عمق و حالت احتیاطی كه برای انسان در اواخر عمر عارض بر نفس می‌شود می‌آید در فتوایش اثر می‌گذارد و فتوای او صد و هشتاد درجه عوض می‌شود! خیلی عجیب است! آن موقع كه ایشان بر رسائل حاشیه می‌زند خودش اوّل مدرس نجف بود چون بعد از مرحوم شیخ خودش حوزۀ تدریس داشت. مرحوم آخوند از شاگردان درجۀ اول میرزاحسن شیرازی بود آن‌وقت چطور نفس تبدّل حال [پیدا می‌کند]؟! حالا ما كاری به استدلال نداریم و نسبت به استدلال خود مرحوم آخوند هم خدشه وارد می‌كنیم ولی بالأخره به نتیجه كار داریم و نتیجه‌اش احتیاط است و احتیاط هم حكم مخالف و مناقض با برائت است. مسئلۀ طهارت و نجاست نیست كه شما بگویید که حالا با سه‌تا سنگ باید استنجاء کرد یا دوتا سنگ؟! یك مسئلۀ‌ زیربنائی را شما می‌بینید كه به این نحوه یك‌دفعه تغییر می‌دهد و به‌طوركلی عوض می‌كند.