جلسه ۴۳۵

آیا اضطرار هم به همین كیفیت است؟! نه، اضطرار به همین كیفیت نیست بلكه نسبت به بعضی از موارد می‌توانیم بگوییم که اضطرار مبرّء و مبرّر است ولی نسبت به بسیاری موارد این‌طور نیست.

مرحوم آخوند می‌فرمایند که این علم اجمالی كه قائم به بقاء احتمال انطباق تكلیف در طرفین بود این تا حد اضطرار موجب تنجّز علم اجمالی و احتیاط از طرفین است و وقتی که به حد اضطرار رسید خب نسبت به یكی از دو طرف این واجب الإتیان است و نسبت به طرف دیگر باید ببینیم که آیا احتمال انطباق هست یا نه؟ خب می‌گوییم که به‌ جای خود باقی است. احتمال انطباق نجس در طرف غیر مضطرٌ إلیه هنوز هم به حال خود باقی است این احتمال انطباق نجس در طرف غیر مضطرٌ إلیه معارض با احتمال انطباق طرف نجس در طرف مضطرٌ إلیه است پس می‌بینیم هردو احتمال به‌جای خود باقی است پس وقتی احتمالین به‌ جای خود باقی است مقتضای قاعده احتیاط است منتها در طرف مضطرٌ إلیه احتیاط معنا ندارد پس احتیاط به طرف غیر مضطرٌ إلیه می‌خورد. پس ببینید كلام مرحوم آخوند از این نظر كلام صحیحی است یعنی می‌گویند که این احتمال انطباق موجود است.

بله، ایرادی كه در اینجا می‌شود نسبت به این مسئله وارد بشود این است كه آنچه موجب تنجّز علم اجمالی است حرمت نجس است لا عینیة النجس و وجوده الخارجی یعنی در اینجا كسی می‌تواند این اشكال را بكند كه نجس بِما هو نجس موجب برای احتراز نیست بلكه حرمتی كه مترتب بر نجس است آن حرمت موجب احتراز از نجس است ممكن است هزارتا نجس باشند ممكن است خیلی چیزها باشند منتها شارع حكم به حرمت آنها نكرده باشد.

تعریف نجس و حرام و انفکاک بین این دو

مثلاً یك چیزی هست حرام است ولی نجس نیست یا یك چیزی هست نجس است ولی حرام نیست، این نجس‌هایی كه الآن مبتلابه هستند مانند دم که فی زماننا هذا امرٌ مهمٌ یَهتمُ به العقلاء فی أمور دنیاهم و فی أمور صحتهم گرچه در زمان سابق دم امر غیر مهتم بود و امر ذامفسده بود و قذر بود ولی الآن حیات انسان متعلق و مرتبط با دم است و اگر دم نباشد روزی هزاران نفر در اعمال جراحی ازبین می‌روند. خب آیا می‌توانیم بگوییم که این دم درعین‌حال كه نجس است، حرام هم هست؟! نه، نمی‌توانیم این حرف را بزنیم. نجس بودن به حال خود و حرام بودن یك مطلب دیگری است و ما باید بین این دو تفكیك كنیم كه نجس با حرام دوتاست یعنی دو امر هستند و لازم و ملزوم نیستند.