جلسه ۴۳۹

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

امروز یك شالوده‌ای از بحث راجع به تحقق علم اجمالی و فقدان أحد الطرفین را مطرح می‌كنیم و چون دیدم كه وارد شدن در بحث دیگر احتیاج به حدود بیست جلسه‌ای دارد و طول می‌كشد و به نظر نیمه‌كاره می‌ماند لذا از فردا بحث اصول تعطیل است و به جایش همین بحث فلسفه را بحث می‌کنیم.

حالا راجع به دسته‌بندی مسائل اجمالی درصورت فقدان أحد الطرفین مسائلی كه مطرح شده را عرض می‌كنیم تااینكه بقیۀ مطلب إن‌شاءالله برای بعد باشد.

منجّز تكلیف بودن نفس علم اجمالی، چه شرعاً و چه عقلاً

راجع به تحقق علم اجمالی تقریباً مسئله متفقٌ علیه است كه نفس علم اجمالی چه شرعاً و چه عقلاً منجّز تكلیف است و در این مسئله كسی شبهه ندارد و اگر هم راجع به تنجّزش نسبت به طرف واحد كسی تشكیك كرده اما نسبت به نفس طرفین كسی تشكیك نكرده است چون بعضی‌ها قائل شدند به اینكه می‌شود با تحقق علم اجمالی انسان یكی از دو طرف را اتیان كند چون نسبت به یكی از دو طرف حكم به شبهۀ بدویه دادند به‌لحاظ اینكه درصورتی‌كه مكلف نیت عدم تناول طرفین را نداشته باشد بنابراین تناول نسبت به یكی از این دو طرف یا اطراف بلامانع است ولی خب این قول شاذ است و قابل توجه نیست.

طرح دو مسئلۀ مهم در علم اجمالی

در علم اجمالی آنچه كه مطرح است دو چیز است؛ یكی نفس تحقق علم اجمالی است بِأیِّ دلیلٍ كان به عبارت دیگر وجود علت مُحدثه برای علم اجمالی که شرط تحقق موضوع علم اجمالی و تنجّز او است. مسئلۀ دوم قوام علم اجمالی است که گفتند به او بستگی دارد، وجود علت مُبقیه است؛ یعنی همان‌طوری که خود علم اجمالی احتیاج به علت دارد بقاء آن‌هم احتیاج به علت دارد و بقائش عبارت از نفس وجود اطراف علم اجمالی در همان وصف و بر همان كیفیتی است كه موجب تنجّز علم اجمالی شده است كه طرفین یا اطراف علم اجمالی به همان كیفیت باقی بماند.