قاعده لاضرار؛ نهی تحریمی یا نفی حکم ضرری؟

روی این حساب سوای اینها إعتراضاتی كه بر اینها شده که به نظر می رسد هم در مورد لا ضرر و هم در مورد لاضرار، این است كه در مورد لاضرر، ما نمی توانیم لاضرر را مجازاً در نهی استفاده كنیم. به این دلیل كه ما می بینیم در شرع احكامی داریم كه شارع آن احكام را نفی كرده است به ملاک ضرریت، به ملاک ضرریت آمده رفع كرده. روایات در این مورد زیاد است،گرچه این روایات بعضی ها به لفظ ضرر در اینجا آمده و بعضی از این روایات، حالا روایاتش را هم در وقت خودش می خوانیم؛ روایات متعدّدی است من فعلاً تقریباً حدود چهارده، پانزده تا روایت را كه در آن می توانیم استفادۀ این قضیه را بكنیم گرد آوری كردم، البته دارم دنبال بقیه اش هم می گردم كه آنچه را كه می شود بیشتر از این روایات استفاده كرد بدست بیاوریم كه اینها مجموعه اش هرچه خب بیشتر باشد...، خود رفقا هم اگر روایاتی در این زمینه پیدا كردند كه یك حكمی برداشته شده یا به واسطۀ ضرر و یا به واسطۀ اینكه مفادش ضرر باشد، این را بگردند شاید به مطالب دیگری هم برسیم؛ حتّی نظرم این بود كه در كتب اهل تسنّن هم یك بحث و فحصی بكنیم منتهی خب كتاب در دست نداشتم.

در مورد احكام، لا شك و لا شبهه ما مواردی داریم كه امام علیه السلام آن حكم را به واسطۀ ضرر برداشته، بنابراین وقتی آن حكم به واسطۀ ضرر برداشته بشود مشمول قاعدۀ لاضرر خواهد بود، وقتی مشمول قاعدۀ لاضرر باشد معنایش این است كه لاضرر یعنی ضرر نزن آقای شارع شما به افراد، این درست است؟ معنایش این است دیگر. وقتی كه حضرت می گوید این ضرر دارد و این نباید این طور باشد معنایش این است که خب ضرر كه از ناحیۀ شارع آمده در اینجا، از ناحیۀ شخص نیامده. یعنی مخاطب برای لاضرر افراد نیستند، مخاطب شارع است؛ بنابراین شارع دارد این طوری می گوید، مجازاً می گوید ضرر نزن ای شارع به مكلّفین، نباید ضرر بزنید با این حكمی كه شما در اینجا برای مكلّف آوردید! این معنی ندارد، مخصوصاً كه اگر فی الاسلام هم در این صورت بیاید، لاضرر و لاضرار فی الاسلام، ای شارع در اسلام نباید به مكلّفین ضرر بزنید! اصلاً یعنی چه یک همچنین حرفی؟ خدایا نباید به مكلّفین ضرر بزنی، نباید حكمی در شرع باشد كه ضرر به مكلفین باشد، نهی از چه می خواهد بكند؟ شارع از یك امری كه واقع نشده نهی می كند، نه اینكه نهی می كند از یک امری كه نیست، از یك امری كه نیست که نهی نمی كند، آن را نفی می كند، نهی كه نمی كند! نهی می كنند كه ای مخاطب! تو كه الآن داری ضرر می زنی، در مقام اقدام بر ضرر هستی، این عمل را در خارج انجام نده، یعنی این طبیعت را در خارج به وجود نیاور، این را می گویند نهی؛ پس معنی ندارد اگر ما در شرع احكامی داشته باشیم كه بواسطۀ ضرر برداشته شده، در آنجا مشمول حدیث لاضرر باشد.