قاعده لاضرار؛ نهی تحریمی یا نفی حکم ضرری؟

همین مسأله را در … فَلاٰ رَفَثَ وَ لاٰ فُسُوقَ وَ لاٰ جِدٰالَ فِي اَلْحَجِّ … ﴿البقرة، ١٩٧﴾ می آییم می گوییم، چطوری كه آقای خویی و دیگران آمدند گفتند که لارفث و لافسوق و لاجدال، دلیل است بر اینكه استفادۀ مجازی شده، لارفث به معنای نهی است چون خدا...، می گوییم در همین جا هم همین طور است، لارفث یعنی در شریعت حجّ، رفث معنی ندارد، رفث وجود ندارد، فسق معنی ندارد، جدال معنی ندارد، جدال ندارد چیست؟ با دلالت اقتضاء ما آن نهی را استفاده می كنیم كه آن حرمت تكلیفی باشد و همین طور آن عواقبی كه مترتّب بر این جدال و فسق در حجّ است، در آنجا به چه دلیلی ما در نهی استفاده می كنیم؟ ما در آنجا دلیلی نداریم بر اینكه از معنای حقیقی بیاییم این معنای حقیقی را سلب كنیم و به معنای مجازی بكار ببریم، هیچ دلیلی نداریم. در همان معنای نفی جنسی خودش استفاده می شود بعد به دلالت اقتضاء، دلالت بر حكم تحریمی و اینها می كند؛ غیر از این است كه از اول بگوییم مراد معنای تحریم است.

در رأیت أسداً فی الحمام، از اول یعنی من رجل شجاع دیدم، نه اینكه من در حمام شیر دیدم، بعداً به دلالت اقتضاء، خب حالا كه تو حمام نمی تواند باشد، خب حتماً این شیر، رجل شجاع است دیگر، آقایان این را می گویند. البته به دلالت آن معنای حقیقی و مجازی كه ما كردیم كه اصلاً اولاً بلا اول، امكان ندارد معنای مجازی بیاید، مگر اینكه قبلاً معنای حقیقی بیاید، اوّل معنای حقیقی می آید در ذهن، بعد ذهن آن را می برد در آزمایشگاه و تجزیه و تحلیل می كند، برای تو چند تكّه می كند، یك تكۀ ادّعایی، یك تكۀ غیر ادّعایی، أسد را به آن معنای ادّعایی حمل می كند. اوّلاً بلا اوّل آن معنای حقیقی در ذهن می آید چه در معنای حقیقی و چه در معنای مجازی، چه در معنای حقیقی و چه در معنای كنایی، معنای كنایی هم جزء معنای حقیقی است دیگر، به خلاف آن كه می گویند معنا، معنای مجازی است، كنایی از اقسام حقیقت است، چون لفظ در موضوع له خودش واقعاً و حقیقتاً استعمال شده منتهی داعی در این صورت تفاوت پیدا می كند.