طرح بحث ارتداد و نگرش جوامع غربی به این حکم الهی

چکیدۀ حرف سروش؛ یک نوع رُنسانس دینی و پروتستانتیسم اسلامی

تلمیذ: چکیدۀ حرف سروش چیست؟

استاد: چکیدۀ حرف سروش یک نوع رُنسانس دینی و پروتستانتیسم اسلامی است. رُنسانس یعنی تغییر و تبدّل، کلمه‌ای فرانسوی است؛ یعنی تغییر و تبدّل یک مفهوم و حکم، مطابق با شرایط زمان و دگرگونی مفاهیم دینی، منطبق با شرایط زمان یا منطبق با تخیّلات و افکار شخصی.

در مسیحیت، اول کاتولیک‌ها بودند بعد پروتستان‌ها آمدند و یک تغییر و تحوّلی ایجاد کردند و یک آزادی به مسیحیت دادند و مردم را از این افکار مسیحیت و افکار غربی درآوردند و اسم اینها را گذاشتند پروتستان. در مقابل آنها کاتولیک‌ها بودند که به همان عقائد مسیحیت خیلی متمسک بوده و بر همان آیین پافشاری و حرکت می‌کردند. درمقابل اینها می‌گفتند: «به‌طورکلی هر کسی هر کاری دلش می‌خواهد می‌تواند انجام دهد و انسان در فعل آزاد است» ولی آنها (کاتولیک‌ها) می‌گفتند که انسان نمی‌تواند هر کاری انجام دهد بلکه باید برطبق قواعد مسیحیت، ولو مخالف با عقل باشد عمل کند. آن‌وقت نظریۀ سروش همین است. ایشان می‌گویند که مفاهیم دینی، یک مفاهیم ثابت و لا یتغیّر نیست بلکه مفاهیم دینی عبارت است از مفاهیمی که در هر زمان، معنایی را به‌دست مخاطب می‌دهند و ممکن است در یک زمان، مفاهیم دینی دارای خصوصیاتی باشند و الآن دارای خصوصیات دیگری باشند؛ من‌باب‌مثال جنّ، در زمان سابق به‌معنای یک موجودی در مقابل انسان بود اما الآن که میکروب کشف شده است چون میکروب ریز و مخفی و نامرئی است، بر میکروب هم جنّ اطلاق می‌شود و آن احکامی که مبتنی بر این عنوان هستند، تغییر و تبدّل پیدا می‌کنند. من‌باب‌مثال می‌گفتند: «دستتان را بشویید، والاّ با اجنّه تماس پیدا می‌کنید» الآن می‌گویند: «دستتان را بشویید تا با میکروب تماس پیدا نکنید». یعنی چون میکروب در آن زمان معرفی نشده بود، این مفهوم به یک معنا و موجود غیرانسانی تعبیر می‌شد ولی الآن چون این مفهوم مشخّص و معرفی شده است، عنوان جن بر عنوان میکروب منطبق است. به این می‌گویند: «تغییر و عدم ثبات مفاهیم دینی» که اصل تمام این اوضاع و این برنامه‌ها بر این اساس است.