طرح بحث ارتداد و نگرش جوامع غربی به این حکم الهی

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

یکی از مباحث بسیار مهم که امروز در جوامع، مخصوصاً در فرهنگ غرب و در جوامع غربی، نقطۀ ضعفی برای اسلام و برای احکام اسلامی به‌حساب می‌آید، مسئلۀ ارتداد است که خیلی از این نقطه‌نظر مطرح می‌شود. مخصوصاً بعد از تظاهراتی که جبهۀ ملّی دربارۀ قصاص و حد انجام داده بود و مسئلۀ ارتداد مطرح شد و مرحوم آقای خمینی حکم صادر کردند¹ و دیگری بعد از قضیۀ تألیف کتاب معروف [آیات شیطانی] مطرح شد² که طرح آن به‌نحو خیلی زننده‌ و موهنی احکام اسلامی را مورد سؤال قرار داد؛ به‌طوری‌که الآن این مسئلۀ ارتداد و مسئلۀ آزادی فکر و اختیار انسان در القاء مبانی مختلفه به‌عنوان یک اصل مهمّ قابل قبول جامعۀ بشری مطرح است و خود همین هم منطبق با ادلّه عقل و اختیار است. صرف‌نظر از ادلۀ شرعیه‌ای که داریم من‌با‌ب‌مثال در آیات داریم: ﴿قُلۡ فَلِلَّهِ ٱلۡحُجَّةُ ٱلۡبَٰلِغَةُ﴾،³ ﴿ٱلَّذِينَ يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحۡسَنَهُۥٓ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ هَدَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ﴾،⁴ ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَا﴾،⁵ ﴿لَا يُكَلِّفُ ٱللَّهُ نَفۡسًا إِلَّا مَآ ءَاتَىٰهَا﴾⁶و امثال‌ذلک از ادلۀ غیر قابل انکار که با توجه به مسئلۀ ارتداد و مسئلۀ انکار ضروری‌ای از ضروریات دین، این قواعد چه جایگاهی می‌توانند داشته باشند و چطور می‌سازند؟!

این مسئله‌ای است که از سابق مدّنظر بوده است و فقها هم راجع به آن، مطالب متفاوت و مختلفی داشته‌اند. من در این چند ماه اخیر با افراد عدیده‌ای صحبت می‌کردم؛ افرادی که از جاهای مختلف از خارج از کشور برای من نامه می‌دادند و هم افرادی که در خارج از کشور بودند و با آنها ملاقاتی داشته‌ام یا بعضی از دوستان که راجع به این قضیه با آنها صحبت می‌شد، دیدم خیلی مناسب است که این بحث را مطرح کنیم و تا حدودی که عقلمان می‌رسد و راجع به آن اطلاع داریم، این بحث را باز کنیم. البته بعضی‌ها در این زمینه خیلی جانب افراط را طی کرده‌اند و به‌مجرد ابراز یک نظریۀ مخالف، حکم به ارتداد و قتل و اعدام می‌کنند، بعضی‌ها هم در جانب تفریط، به‌طورکلی آزادی فکر و القاء نظره و رأی را به هر حدّ ممکن جایز می‌دانند و اصلاً مسئلۀ ارتداد را کأنّ مختصّ به برهۀ خاصی می‌دانند؛ یعنی در برهه‌ای که زمینه و ظرف، ظرف فکر و اندیشه نیست.