عبارات مختلف فقهاء در باب انکار ضروری (2)

یک روایت، مکاتبۀ عبدالرحیم قصیر است که عرض شد. تا اینجا می‌آید که می‌فرماید:

و لا يُخرِجُهُ إِلى الكُفرِ إِلاّ الجُحُودُ و الاِستِحلالُ أن يقُول لِلحلالِ هذا حرامٌ و لِلحرامِ هذا حلالٌ و دانَ بِذلِك فعِندها يكُونُ خارِجًا مِن الإِسلامِ و الإِيمانِ داخِلاً فِي الكُفرِ.¹

در اینجا انکار محلّلات و محرمات، موجب کفر است.

روایت دیگر صحیحۀ عبدالله بن سنان است که می‌فرماید:

مَن ارتکَبَ کبیرةً مِن الکبائر فَزعمَ أنها حلالٌ اَخرجه ذلکَ منَ الاسلام و عُذِّب اَشدَّ العَذاب.²

«کسی که کبیره‌ای از کبائر را مرتکب شود و بگوید که این حلال است، نفس ارتکاب و این زعم، او را از اسلام خارج می‌کند.»

این‌طور نیست که حالا کبیره‌ای را مرتکب شود و لَم یزعم بلکه کبیره‌ای را مرتکب شود و بگوید که این حلال است. «زَعَمَ» به‌معنای این نیست که خیال می‌کند بلکه یعنی این‌طور وانمود کند، أبرز، أظهر.

تلمیذ: گمان کند.

استاد: بله. یک‌وقت ممکن است در نظرتان کبیره‌ای از کبائر باشد و بعد هم با فتوا به این برسید که این حلال است، این فرق می‌کند؛ ولی زعم به این معنی نیست بلکه حلال بداند و مرتکب آن کبیره شود جحاداً و انکاراً.

تلمیذ: اطلاقش شامل این هم می‌شود، یعنی علم داشته باشد؛ اگرچه علمش از روی خیال باشد.

استاد: این که معنی ندارد بگویید: او از اسلام خارج می‌شود. می‌گوید: من با همان ادلّه‌ای که شما استفادۀ کبائر را کرده‌اید، استفادۀ استحباب می‌کنم.

تلمیذ: پس مقید می‌کنید ... .

استاد: پس «زَعَمَ» معنایش این است؛ یعنی در عین اینکه بداند، جحاداً و انکاراً این را انکار می‌کند. [همین عمل] او را خارج می‌کند و اصلاً نیازی به استلزام انکار نبی ندارد، چون کسی که کبیره‌ای به این واضحی را انکار کند حکمش معلوم است!

اسلام یک محورهای کلی دارد؛ مثلاً شرب خمر در اسلام حرام است، شخصی می‌خورد و می‌داند حرام است، شخصی می‌گوید که اصلاً شرب خمر در اسلام جایز است، اصلاً چه کسی گفته است که حرام است؟! یا اینکه مثل آن وحیدی ملعون معروف که می‌گفت: «به شرع احمد مختار، حجاب لازم نیست!»³ او اصلاً حجاب را انکار می‌کند یعنی شبهه‌ای در این نمی‌بیند که او اعتقاد دارد یا ندارد! او اصلاً در اینجا ضروری‌ای از ضروریات اسلام که از اُمهات تشریع اسلام است را برداشته است! یعنی اصلاً در اینجا نسخ اسلام کرده است!