علت عبارات مختلف فقهاء در باب انکار ضروری

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

کلام مرحوم حاج شیخ حسین حلّی ـ رحمة الله علیه ـ بیان شد که ایشان اخباری را برای حکم به ارتداد، بدون توجه به جنبۀ علم و عدم علم ذکر می‌کنند و منظوری از این اخبار دارند که بعداً منظورشان را عرض خواهیم کرد. دو مورد از آن اخبار را عرض کردیم، دو یا سه مورد دیگر را هم بیان می‌کنیم.

یک روایت صحیحۀ عبدالله بن سنان است از امام علیه‌السّلام که می‌فرماید:

مَنِ اِرتكبَ كبِيرةً مِن الكبائِرِ فَزَعَمَ أنّها حلالٌ أخْرَجَهُ ذلِك مِن الإِسلامِ و عُذِّبَ أشدَّ العذابِ و إِن كانَ مُعترِفاً أنّهُ ذنبٌ و ماتَ عليها أخرجهُ مِن الإِيمانِ و لم يُخرِجهُ مِن الإِسلامِ و كانَ عذابُهُ أهونَ مِن عذابِ الأوّلِ.¹

خارج شدن روح ایمان حین انجام گناه

روایت دلالت می‌کند بر اینکه هر گناهی که انسان انجام می‌دهد، حکم به حلّیت این گناه، او را از اسلام خارج می‌کند. روایات دیگری هم در این زمینه داریم که «لا یکون المومنُ مؤمنًا حینَ أذنَب» یا «حینَ یَذنِبُ»² که موقع انجام گناه روح ایمان خارج می‌شود.

آثار اعتراف به گناه

اما در مورد اسلام، حکم به حلّیت این گناه، او را از اسلام خارج می‌کند و اعتراف به گناه فقط ایمان او را ازبین می‌برد.

روایت دیگر، روایت برید عجلی است:

عن بُريدٍ العِجلِيِّ عن أبِي‌جعفرٍ عليهِ‌السّلامُ قال: سألتُهُ عَن أدنَى ما يَكُونُ العبدُ بِهِ مُشرِكاً قالَ فقال: ‌”مَن قالَ لِلنّواةِ إِنّها حَصَاةٌ و لِلحَصاةِ إِنّها نَواةٌ ثُمّ دانَ بِهِ‌“.»³

و این بحث به‌طورکلی راجع به مراتب ایمان و مراتب شرک است که از مانحن‌فیه اجنبی است.

روایت دیگر از سلیم بن قیس است:

عن سُليمِ بنِ قيسٍ قالَ: سمِعتُ علِيّاً صلواتُ اللّهِ عليهِ يقُولُ: ‌”... و أدنَى ما يَكُونُ بِهِ العبدُ كافِراً مَن زَعَمَ أنَّ شَيئاً نَهَى اللّهُ عنهُ أنّ اللّه أمَرَ بِهِ و نَصَبَهُ دِيناً يَتَوَلّى عَليهِ و يَزعُمُ أنّهُ يَعبُدُ الّذِي أمَرَهُ بِهِ و إِنّما يَعبُدُ الشَّيطانَ‌“.»⁴