ذکر بعضی آیات در تحقق موضوع ارتداد و ترتب آثار و احکام ارتداد

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

از جمله آیاتی که در تأثیر غرض و عناد و لحاظ آن در تحقق موضوع ارتداد و ترتّب آثار و احکام ارتداد دلالت می‌کند، آیۀ شریفۀ ﴿وَٱلَّذِينَ ٱجۡتَنَبُواْ ٱلطَّٰغُوتَ أَن يَعۡبُدُوهَا وَأَنَابُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ لَهُمُ ٱلۡبُشۡرَىٰ فَبَشِّرۡ عِبَادِ * ٱلَّذِينَ يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحۡسَنَهُۥٓ أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ هَدَىٰهُمُ ٱللَّهُ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ﴾¹ است. در این آیه بشارت، مترتّب بر استماع قول احسن است. البته روایتی در اینجا از امام علیه‌السّلام هست که منظور از ﴿أَحۡسَنَهُ﴾ قرآن کریم است² یعنی انسان آیات قرآن را بشنود و بهترین روش و منهج را در زندگی و ارتباطات پیاده کند. ﴿ٱلۡقَوۡلَ﴾ هر کلامی است که کلام پسندیده و حسن است و قرآن کریم و کتاب مبین، احسن این قول به‌حساب می‌آید. ولی باید گفت:

اوّلاً: اینکه قرآن کریم احسن باشد با آن مطلب عام و کلی ما منافاتی ندارد. منظور از ﴿ٱلۡقَوۡلَ﴾ هر قولی می‌خواهد باشد ـ چه قرآن و چه غیر قرآن ـ ولی قرآن در مرتبۀ اعلی است؛ مانند کلام امیرالمؤمنین علیه‌السّلام که در آن بیانات شریف می‌فرمایند: «هَجَمَ بِهِمُ العِلمُ عَلَى حَقيقَةِ البَصيرَةِ و بَاشَرُوا رُوحَ اليَقينِ» که بعضی‌ها این را مخصوص به ائمه علیهم‌السّلام قرار می‌دهند و می‌گویند: منظور از «آهِ آهِ شَوقاً إِلَى رُؤيَتِهِم» ائمه هستند ولی منافاتی ندارد که یک معنای کلی در امام علیه‌السّلام به‌نحو اتمّ و اکمل باشد و در دیگران به‌نحو تام و کامل باشد.

وجود بهترین معارف اخلاقی و اعتقادی در قرآن

مصداق اتمّ آیۀ ﴿الَّذينَ يَستَمِعُونَ القَولَ فَيَتَّبِعونَ أَحسَنَهُ﴾

منظور از روایت این نیست که ﴿يَسۡتَمِعُونَ ٱلۡقَوۡلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحۡسَنَهُۥٓ﴾ فقط در قرآن نازل شده است، بلکه چون مصداق اتمّ این آیه نفس خود قرآن است، روایت از باب مصداق اتمّ در اینجا در این باب آمده است. چون مسلّم این است که اگر شما همۀ اقوال را نگاه کنید، بهترین آن اقوال در قرآن است. اگر کسی بخواهد راجع به غیبت صحبت کند بهترین آن کلمات قرآن است، راجع به کذب همین‌طور، راجع به معارف مبدأ و معاد همین‌طور، بهترین معارف اخلاقی و اعتقادی نفس قرآن است. از این باب روایت آمده است که منظور از ﴿أَحۡسَنَهُ﴾ قرآن کریم است اما این‌طور نیست که آیه دالّ بر معنای عام نباشد، آن مسئلۀ دیگری است.