فرق کافر مستضعف و غیر مستضعف

موارد صدق ضلال و عُتوّ

این روایت برای ما بیان می‌کند که ضلال و عُتوّ در آنجایی است که شخص کلام حق را شنیده است و محکوم شده است و نتوانسته جواب دهد ولی دوباره به‌دنبال مطلب خودش رفته است و سرپیچی کرده است. البته از نقطه‌نظر تبعات، اینکه چرا حضرت نگفتند که او را بکشید و چه‌کار کنید، اینها مسائلی هستند که بعداً باید در آن اموری که مترتّب بر ارتداد می‌باشند ذکر شوند. این یک روایت بود.

روایت دیگر، روایت سفیان ثوری است که این روایت هم در اصول کافی، جلد اول است.¹ سفیان ثوری از افرادی بود که در مقابل امام علیه‌السّلام ایستاد و مردم را به دور خودش مجتمع کرد و با امام مباحثاتی کرد و امام در هر مورد او را محکوم کرد تا اینکه به حج آمد و با امام صادق علیه‌السّلام در مسجدالحرام ملاقات کرد و حضرت سوار بر حمار و مرکب شده بودند و می‌خواستند از مسجد بیرون بیایند و به‌طرف منزلشان بروند، در آنجا به حضرت عرض کرد: «یا بن رسول الله آن خطبۀ پیغمبر را در حجة‌الوداع برای من بیان کنید»، حضرت فرمودند: «الآن من کار دارم و می‌خواهم بروم، بعد برای تو می‌گویم»، گفت: «نه، تو را به حق جدّت، تو را به حق قرابت بر جدّت!» پدر سوخته‌ها چه آدم‌هایی هم بودند، واقعاً آدم می‌بیند [تعجب می‌کند!] کلام را از امام علیه‌السّلام می‌گرفتند و به اسم خودش برای خودشان دکان و دستگاه درست می‌کردند، حجره به‌راه می‌انداختند و دعوی داشتند! حضرت فرمودند:

خطبۀ پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در حجة‌الوداع که در منیٰ خواندند این است:

«نَضَّرَ اللّهُ عبداً سمِع مقالتِی فوعاها»، بعد می‌رسند به اینجا که می‌فرمایند که «فَرُبَّ حامِلِ فِقهٍ لیس بِفقِیهٍ و رُبَّ حامِلِ فِقهٍ إِلی مَن هُو أفقهُ مِنهُ ثلاثٌ لا یُغِلُّ عَلیهِنّ قَلبُ اِمرِئٍ مُسلِمٍ إِخلاصُ العملِ لِلّهِ و النّصِیحةُ لِأئِمّةِ المُسلِمِین و اللُّزُومُ لِجماعتِهِم»

پیغمبر در خطبۀ منیٰ در حجة‌الوداع این سه مطلب را فرمودند.