هدف و دلیل انزال کتب و ارسال رسل

لذا عدم کمال بر حیوانات موجب لغویت خلقت حیوان نخواهد بود، چون استعدادشان در همین رتبه است. اما از باب اینکه خداوند این استعدادها را به انسان داده است، قوای عاقله را داده است، قوای ادراک کلیات را داده است، استعداد رسیدن به مقام کلی و مقامات مافوق بشری و امثال‌ذلک را داده است، نفس اعطاء این قوا و استعداد با توجه به عدم تحقق شرایط موصله و با توجه به عدم اعطاء مقدمۀ موصلۀ برای آن کمال، لغو خواهد بود. بنابراین نفس تحقق این استعداد در وجود انسان اقتضاء می‌کند که خداوند متعال شرایط و مقدمات موصلۀ به فعلیت این استعداد را هم در وجود انسان محقق کند. آن شرایط چیست؟ بعثت انبیاء است.

منظور از بعثت انبیاء

پس بعثت انبیاء عبارت است از مقدمۀ موصلۀ به فعلیت رسیدن این استعدادات و این قوا. این مسئله به بعثت انبیاء برمی‌گردد.

اسلام فقط برای تبلیغ است، نه لشگرکشی و مملکت‌گیری

لذا وقتی که شما آیاتی را که برای بعثت انبیاء هست ملاحظه کنید، می‌بینید که هیچ‌وقت انبیاء در مقام طلب، استدعای ریاسات نکردند. من‌باب‌مثال پیغمبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم برای سلطان روم نامه می‌نوشتند و در آنجا می‌فرمودند: «أسلِم و المُلک لک؛ اسلام بیاور سلطنت و ملک هم برای تو باشد.» اسلام در پی لشگرکشی و در پی مملکت‌گیری و تصرف ممالک نیست. اسلام فقط برای تبلیغ است، برای اینکه این حکم و این دین بنا بر آن وظیفۀ الهی در میان افراد گسترش پیدا کند.

ارسال رسل یک منّت الهی

به‌عبارت‌دیگر این منّت الهی و پروردگار بر افراد است که پیامبر می‌فرستد. آیه می‌فرماید: ﴿لَقَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ بَعَثَ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡ أَنفُسِهِمۡ﴾،¹ ﴿مَنَّ ٱللَّهُ﴾ یعنی همین، یعنی استدعای فطری و استجلاب فطری اقتضاء می‌کند که این منّت از ناحیۀ پروردگار بیاید و خداوند این پیغمبر را برای مردم بفرستد. حالا این استجلاب و استدعا، یا به‌صورت بعثت و یا به هر نحو دیگری غیر از بعثت است. حالا فرض را بر بعثت نمی‌گذاریم بلکه اسمش را محیط مساعد برای به فعلیت رسیدن استعداد می‌گذاریم، شما اسم بعثت را نیاورید، اصلاً می‌گوییم که بعثت لازمۀ برای چنین قضیه‌ای نیست بلکه شرایط مناسب برای به فعلیت رسیدن استعداد است. این شرایط مساعد چیست؟ بعثت است، استدعای انزال رسل است، ارسال کتب است، قوانینی است که این بشر را به فعلیت برساند؛ غیر از این که چیزی نیست. چون بشر خودش نمی‌تواند‌ لذا این قوانین باید او را به فعلیت برساند. این می‌شود حکمی که بشر به طلب اوّلی و به استدعای اوّلیِ خودش از پروردگار متعال استدعا می‌کند.