اصالت فرد و اجتماع در اندیشه اسلامی
نقد دموکراسی رایج و ارزیابی جایگاه مصلحت در تصمیمات جمعی
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی مسئله بنیادین اصالت فرد و اجتماع می‌پردازند. بحث با اشاره به ریشه‌های تاریخی این موضوع در مسائل اجتماعی و فقهی آغاز می‌شود و سپس اعتبار ادعاهایی مانند اجماع و شهرت در فقه مورد نقد و ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، دیدگاه اسلام درباره عدم اصالتِ محضِ اجتماع و نفی دموکراسی‌های رایج تبیین می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ارزش‌گذاری بر اجتماع در اسلام، ماهیتی مقدماتی برای رسیدن به امنیت و تکامل فردی دارد، نه موضوعیت ذاتی. در این میان، انطباق اراده و اختیارات جامعه با مصالح و مفاسد واقعی و نفس‌الأمری به‌عنوان معیار اصلی پذیرش تصمیمات مطرح می‌شود. در پایان نیز با ذکر نمونه‌هایی از تاریخ صدر اسلام و مسائل فقهی، بر حاکمیت عقل و واقعیت‌های حق و حقیقت بر تصمیمات جمعی تأکید می‌شود.
اصالت فرد و اجتماع در اندیشه اسلامی
توضیحات:
آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی در این جلسه به بررسی مسئله بنیادین اصالت فرد و اجتماع می‌پردازند. بحث با اشاره به ریشه‌های تاریخی این موضوع در مسائل اجتماعی و فقهی آغاز می‌شود و سپس اعتبار ادعاهایی مانند اجماع و شهرت در فقه مورد نقد و ارزیابی قرار می‌گیرد. در ادامه، دیدگاه اسلام درباره عدم اصالتِ محضِ اجتماع و نفی دموکراسی‌های رایج تبیین می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ارزش‌گذاری بر اجتماع در اسلام، ماهیتی مقدماتی برای رسیدن به امنیت و تکامل فردی دارد، نه موضوعیت ذاتی. در این میان، انطباق اراده و اختیارات جامعه با مصالح و مفاسد واقعی و نفس‌الأمری به‌عنوان معیار اصلی پذیرش تصمیمات مطرح می‌شود. در پایان نیز با ذکر نمونه‌هایی از تاریخ صدر اسلام و مسائل فقهی، بر حاکمیت عقل و واقعیت‌های حق و حقیقت بر تصمیمات جمعی تأکید می‌شود.
اصالت فرد و اجتماع در اندیشه اسلامی
10استاد: بله، صف جداگانه برای آنها بگذارید، این یک مسئله است. در مورد حرب هم واقع شده است که آنهایی که قاریان قرآن هستند، در جنگ‌ها به جبهه نفرستند، چون ازبین می‌روند.1
تلمیذ: آیۀ نفر: ﴿وَمَا كَانَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةٗ فَلَوۡلَا نَفَرَ مِن كُلِّ فِرۡقَةٖ مِّنۡهُمۡ طَآئِفَةٞ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي ٱلدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوۡمَهُمۡ إِذَا رَجَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ لَعَلَّهُمۡ يَحۡذَرُونَ﴾.2
استاد: در جنگ یمامه که اتفاق افتاد خیلی از آن قاریان قرآن شهید شدند و اینها برای این است که در اینجا عقل حاکم است بر اینکه مسئلۀ کثرت در اینجا مطرح نیست، در اینجا مسئلۀ واقع و نفس‌الأمر باید مورد دقت و توجه قرار بگیرد. حالا این بحث ادامه دارد، إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد باشد.
اللهم صلّ علیٰ محمد و آل محمد
- . مصدر در حال بررسی.
- . سوره توبه (9) آیه 122. نور ملكوت قرآن، ج 4، ص 224، تعلیقه 1:
«همه مؤمنين چنين حقّى ندارند كه براى جهاد از مدينه كوچ كنند. چرا از هر قبيله و گروهى، افرادى از آنها براى تعلّم فقه و احكام دين و معرفت قرآن و عرفان الهى و دين‌شناسى و بصيرت در اسلام كوچ نمى‌كنند، تا در دين فقيه شوند، و چون به سوى اهل و قوم و خويشاوندان خود برگردند، آنان را از عذاب خدا بترسانند، به اميد آنكه آنها حذر كنند و متنبّه گردند و دست بردارند؟!»