اجتهاد در احکام حج، از آیات و روایات تا فتوا

تلمیذ: منظور شما از کلی چیست؟ کلیات که مختصری بیش نیست؟! و ممکن است همه کلّیات در دو جلسه مطرح شده و مورد بحث قرار گیرند، لذا باید آنچه که متفرع بر کلیات است مورد بحث قرار گیرند!

استاد: ببینید آن چه را که ما نسبت به حج داریم این است که آن حج دارای احکامی ‌است و دارای واجباتی است، دارای تروکی است و همین طور کفارات و امثال ذلک، عمره هم به همین نحو است خب حالا فرض کنید که ما یکدفعه بیاییم وارد این مسئله شویم که حاجی وقتی که می‌خواهد احرام ببندد آیا می‌تواند نیت نذر کند یا نه؟ ما نباید این را الآن به عنوان یک مسئله مطرح کنیم بلکه باید وارد این مطلب شویم که حج یک همچنین مسئله‌ای است که این ارکان را دارد، این خصوصیات و این جزئیات را دارد این محرمات را دارد و این سلسله اجزاء ‌و شرایط را دارد؛ وقتی به عنوان کلی صحبت کردیم آن وقت در تحت این کلی، جزئیات هم داخل می‌شود؛ حالا فرض کنید که در بحث کلی احرام اگر می‌خواهد مطرح بشود این مطرح می‌شود که آیا خود میقات شرط است یا احرام محاذی با میقات هم اشکالی ندارد؟ آیا نذر از موطن مُجزی از میقات هست یا نیست؟ نه این که از اول، بحث را روی این بیاوریم که فردی که می‌خواهد از موطنش حرکت کند این می‌تواند نیت احرام بکند یا نمی‌تواند، این، مصداق برای آن مسأله کلی است.

ما روش بحث را روی خود آن اصولی که بر طبق آن اصول صحبت شده است و بر طبق آن کلیاتی که در روایات آمده و همین طور در کتب فقهی آمده و مدار بحث قرار گرفته‌اند، بر طبق آنها قرار می‌دهیم البته در ضمن آن مباحث کلی هم خواهی نخواهی فروعی که استنباط می‌شود خود آن فروع, مسائل عملی‌ را هم بیان می‌کند و آن را هم ایجاد می‌کند؛ اما این که بخواهیم مثل عروة حرکت کنیم که از اول، مسائل جزئی بخواهد گفته شود خیر، به نظر می‌رسد که بهتر آن است که همان روش شرایع و کتب مانند آن باشد که روش متقن‌تری است به جای پرداختن به مسائل جزئیه…. آخر عروة و امثال ذلک را نوشته‌اند که در دست عوام قرار بدهند منتهی افراد آمده‌اند و حاشیه می‌زنند.