ادلّۀ بساطت احرام (1)

استاد: خیر، شاید خبث باطنی هم نباشد، گفت که مستی و راستی!

تلمیذ: مرحوم آقا تمییز پسرها را از سه سالگی می‌دانستند؟!

استاد: بله از سه سالگی می‌دانستند که بعداً هم حرف درآمد که چرا؟ زیرا بعضی‌ها نمی‌توانستند، همین است دیگر، درست است، همین باید باشد.

تأثیر فضا و جوّ در تغییر ادراک انسان

قضیۀ ادراک خیلی مهم است که چطور فضا و جوّ، ادراک انسان را تغییر می‌دهد، همان‌طوری که شما اشاره کرده‌اید، فضا و جوّ نقش مهمی در تغییر ادراک انسان دارد و آن را عوض می‌کند و تغییر می‌دهد. اگر شما یک‌مدت در جایی زندگی کنید که افراد آنجا نسبت به حجاب بی‌خیال هستند، کم‌کم احساس می‌کنید که شما هم بی‌خیال می‌شوید؛ یعنی نفس الحضور در چنین فضا و مکانی انسان را کم‌کم عوض می‌کند. البته یک روز، دو روز، سه ماه و چهار ماه نیست بلکه طول می‌کشد تا کم‌کم انسان احساس می‌کند که سُر می‌خورد، مرتباً سُر می‌خورد. ممکن است شخصی هم باشد که اگر ده یا پانزده سال هم در آنجا بماند، صلابت خودش را حفظ کند ولی این دلیل نمی‌شود که بگوییم فضا تأثیر نمی‌گذارد بلکه این فرد خصوصیتی دارد که تأثیر نمی‌پذیرد اما به‌طورکلی این قضیه وجود دارد.

من افراد کثیره‌ای را دیده‌ام که در این زمینه چنین حالی دارند. در همه چیز همین‌طور است، اگر شما در فضایی قرار بگیرید که همیشه در آن کلک و دروغ باشد یا به جایی بروید که همه در صحبت کردن با همدیگر دروغ می‌گویند، سر همدیگر کلاه می‌گذارند و خودشان هم می‌دانند، روز اول خیلی بدتان می‌آید و می‌گویید: «بروید بیرون! حالم به‌هم خورد!» اما کم‌کم قضیه به‌نحوی می‌شود که اگر خودتان روزی چندتا دروغ نگویید، یک چیزتان می‌شود! یعنی اصلاً حالت دروغ و کلک، نفس را می‌گیرد و برای شخص یک چیز عادی می‌شود. ما وقتی که بعضی‌ها دروغ می‌گویند، تعجب می‌کنیم و با خودمان می‌گوییم که مگر می‌شود شخص صاف‌صاف در چشم آدم نگاه کند و دروغ بگوید؟! اصلاً انگارنه‌انگار؛ یعنی برای ما خیلی عجیب است ولی در واقع عجیب نیست چون ما در این فضا قرار نگرفته‌ایم برای ما عجیب است، اگر ما هم در این فضا قرار بگیریم و مدتی بگذرد مانند آنها می‌شویم، یعنی شخصیت ما می‌شود شخصیت و فرد دیگر.