ادلّۀ بساطت احرام (3)

منظور شیخ در تهذیب و مبسوط و همین‌طور مرحوم شهید این نیّت است. مرحوم شهید که می‌فرماید: توطینُ النفسِ علیٰ ارتکابِ واجباتٍ فی الأعمالِ و العمرةِ، یا مثلاً ترک منافیات و محرمات؛ این «توطین نفس» یعنی نیّت. توطین نفس یعنی آماده کردن، إنجاز و فعلیت دادن به نفس؛ نفسی را که بین انجام واجبات و ترک محرمات مختار است، از مرتبۀ اختیار بین الطرفین، به یک مرتبه انداختن؛ این می‌شود توطین نفس؛ شما نفسی را که الآن بین عدم و وجود، معلّق یا مختار است، به مرتبۀ وجود بیندازید، این می‌شود توطین نفس بر انجام فعل مولا؛ یا او را به مرتبۀ عدم بیندازید که انصراف نفس است، هر دوی اینها نیّت لازم دارند. نیّت بر انصراف موجب می‌شود که اصلاً شما به‌طورکلی از وادی احرام و امثال‌ذلک بیرون بیایید. نیّت بر نفس انجام واجب، موجب می‌شود که شما نسبت به آن، وارد شوید، وقتی که وارد شدید، دیگر نمی‌توانید، برگردید؛ این می‌شود همان فعل مِن قِبَل الله. حالا کجای این، نیّت بر نیّت است؟! این نیّت، نیّت می‌خواهد. شما که شب ماه رمضان نیّت می‌کنید که فردا روزه بگیرید، معنایش این نیست که از همان موقعی که نیّت کردید ـ همان موقع در شب که می‌خواهید بخوابید ـ وارد صوم شده‌اید، کسی در شب وارد صوم نمی‌شود! ما صوم صَمت و وصال نداریم، یک صوم بیشتر نداریم،¹ نیّت می‌کنید که فردا از اول فجر به نیّت امساک از محرّمات و منافیات بگذرانید، اینجا می‌بینید که نیّت بر نیّت متمشّی شده است.

شما وقتی که مؤذن اذان ظهر می‌گوید، برای تجدید وضو نیّت می‌کنید، وضو می‌گیرید، سجاده می‌اندازید و به قصد صلاة، خودتان را آماده می‌کنید. معنای این نیّتی که الآن کرده‌اید، این است که نیّت تکبیرة الإحرام را انجاز کنید، این چه اشکالی دارد؟! نیّت بر نیّت چه اشکالی دارد؟!

انواع نیّت از نقطه‌نظر نوع و حقیقت نوعیه

اشکال ندارد! چون نیّت در اینجا دو مفهوم دارد. نیّت از نقطه‌نظر نوع و حقیقت نوعیه، در دو معنا و دو مصداق است: نیّت اول، نیّت التزام بما أمر به الله؛ نیّت دوم، نیّت فعلیه، شخصیه و جزئیة است.