جلسه ۱۳۳

تلميذ: مطلب منحل به يك امر و نهي مي‌شود، از يك جنبه موجب ترقي نفس مي‌شود و از يك جنبه ديگر نه؟

استاد:يعني از جهت اجتماع بين امر و نهي مي‌فرماييد؟!

تلميذ: از اين جهت نه...

استاد:تفاوت نمي كند. وقتی شما در یک جا امر به چیزی می‌کنید که در آن‌جا تقرب حاصل شود، قبلاً در آنجا امری هست. یا امر ضمنی است یا نه یک امر واقعی و شفهی است. هر کدام می‌خواهد باشد. بالاخره باید در آن‌جا امری باشد. منظور از امر، رضای مولی است. این رضای مولی یا ظهور خارجی پیدا کرده است به شکل امر یا ظهور خارجی پیدا نکرده است، ولی همان رضای مولی در همان عالم نفس به آن تحقق او، تعلق گرفته است. از یک نظر. از نظر دیگر یا جهت دیگر، نهي تعلق گرفته است. در اینجا انسان تعادل برقرار می‌کند. هركدام ازآن دو كه برديگري ترجيح پيداكرد،متوجه مي‌شود كه رضای شارع بر آن غلبه دارد یا ندارد؟

لذا هیچ وقت در مسئلۀ اجتماع مسئلۀ امر و نهی، ما نمی‌توانیم بگوییم که در آن‌جا، دو جهت تحقق پیدا کرده است. یا خود حضوراست یا این‌که‌ جنبه‌ي نفي است. یعنی ما نمی‌توانیم در آن تعیّن خاص، به دو امری رضایت پیدا کنیم. به دو امری در این‌جا تعلق پیدا کرده است. فرض کنید که مولی از یک طرف می‌گوید اکرام به عالِم از حيث علمش، این مورد رضای اوست، از یک طرف عالم فاسق است و به خاطر آن فسقش، تبعاً نهی از اکرام تعلق گرفته است. حالا که این شخص اکرام می‌کند از ناحیه‌ی این‌که چون اکرام عالم را کرده است، این به امر مولی که اکرام عالم است عمل‌ کرده‌ است. از این نظر که این مخالفت او را کرده‌ است، به عنوان این که فاسق را اکرام کرده‌ است این مورد نهی او قرار گرفته‌ است. یعنی مولی در این‌جا نمی‌تواند به یک شخص، هم بخندد و هم او را تأديب کند. این کار از مولی ساخته نیست. یا اینکه این عمل خارجی با توجه به اطراف، مِن حیثُ المجموع مورد رضای مولی هست یا نیست. ما می‌خواهیم این را بگوییم.