کیفیت حج اجیر

الحسين بن سعيد عن محمد بن ابي عمير عن عقبة قال: جاءنِی سَدِیرٌ الصَّیرفی فقال: إنّ أباعبداللهِ علیه السلام یقرأُ علیک السّلامَ و یقولُ لک: «ما لَک لا تَحُجُّ استَقرِض و حُجَّ».¹

امام صادق علیه السلام به یک شخص به‌واسطۀ سدیر پیغام می‌دهند: «ما لَک لا تَحُجُّ استَقرِض و حُجَّ!» ببینید در این حد حضرت می‌فرمایند؛ یعنی حضرت به او امر می‌کنند، «ما لکَ؛ چرا حجت را انجام نمی‌دهی؟!» این روایت را شما بگذارید کنار این چیزی که می‌گویند: «اگر استطاعت نداشته باشد فایده ندارد»! از این روایت چه می‌فهمید؟!

حضرت می‌فرمایند: «برو قرض کن»، وقتی قرض می‌کند یعنی استطاعت ندارد. اگر مستطیع باشد که به او نمی‌فرمایند قرض کن. حضرت به شخصی که مستطیع نیست می‌فرمایند که استقراض کن و حج انجام بده. مثل وقتی که انسان پول ندارد و وضو هم ندارد، یک‌دفعه می‌بیند که در مغازه بطری آب هست، آیا می‌گوید که چون پول ندارم، می‌توانم با تیمم نماز بخوانم؟! یا اینکه اگر رفیقش در آنجا است از او قرض می‌گیرد یا به صاحب دکاّن می‌گوید: «الآن پول ندارم، یک بطری آب به من می‌دهی تا شب پولش را برایت بیاورم؟!» می‌گوید: «آقا اختیار داری، این حرف‌ها چیست! اگر می‌خواهی جعبه‌اش را هم ببر!» آیا انسان می‌داند با صِرف نداشتن، حکمش از طهارت مائیه به طهارت ترابیه تغییر پیدا می‌کند؟! نه، می‌تواند استقراض کند و بعد از داخل خانه به او برمی‌گرداند.

یعنی نماز این‌قدر پایین و بی‌ارزش است که انسان به‌اندازۀ دویست تومان هم برای نماز خواندنش مایه نگذارد؟! یعنی ما این‌قدر سهل گرفته‌ایم، این‌قدر بسیط گرفته‌ایم؟! همۀ اینها به‌خاطر فهم غلط فقهی است که در سر ما آمده است و مطالب، تکالیف و احکام به‌صورت یک مطالب تکراری، عادی و بدون محتوا، صرفاً برای ادای تکلیف برای ما جا افتاده است. این افکار در مورد استطاعت و امثال‌ذلک از اینجا برمی‌خیزد.

در حواشی‌ای‌ که بر رسالۀ اجتهاد و تقلید زده‌ام، این مطلب را ذکر کرده‌ام که وظیفۀ یک فقیه و مفتی این است که نگاه کند چه چیزی به مصلحت مکلف است، باید آن را برای مکلف بگوید.² به او مربوط نیست که مکلف انجام می‌دهد یا انجام نمی‌دهد، سخت است یا آسان است؛ البته آسان بودن این است که نماز نخواند و حج انجام ندهد، خیلی راحت‌تر است! قرصش را بخوری، خیلی راحت است! یک فقیه پیدا کنیم و بگوییم: «آقا می‌توانید به‌جای حج، قرصش را به ما بدهی؟! آن‌هم قرص خوشمزه یا شربت یا چیزی به‌جای آن بدهی و بروی!» آن خیلی راحت است و از همه هم بهتر است. اما آن‌طرف قضیه برای تو آماده کرده‌اند. وظیفۀ مفتی این است که ببیند شخصی که آنجا می‌رود چه چیزی به دردش می‌خورد و چه چیزی به مصلحتش است.