عرفان چیست و عارف کیست؟

مرحوم قاضی که دیگر از پیغمبر بالاتر نیست. شما نگاه کنید ببیند، بعد از شهادت رسول خدا سه چهار نفر بیشتر نماندند، اینها بودند که ایستادند و گفتند که «حق آن چیزی است که ما احساس می‌کنیم و همه مردم [اشتباه می‌کنند].» البتّه بعدا یکی یکی آمدند. یک هفته بعد یکی آمد توبه کرد. چند روز بعد یکی آمد. عده‌ای بودند، منتها بعد از گذشت زمان، کم‌کم متوجه این اشتباه و مطالب شدند.¹

کلام معجزه‌گونه حضرت حدّاد به مرحوم آقای مطهری

عرض بنده نسبت به دوستان این بود که شما از مبانی مرحوم حدّاد از بنده سؤال نکردید! درحالی‌که توقع بنده این بود که از این مطلب صحبت بشود که «روش ایشان چگونه بود؟ افکار ایشان چه بود؟ در عبادت چگونه بود؟» مثلاً شما ببینید مرحوم آقای مطهّری ـ بنده این مسئله را آنجا گفتم² یا جای دیگر گفتم نمی‌دانم ـ³ زیارت عتبات مشرف شده بودند، وقتی که آمده بودند ـ در همان زمان شاه در همان زمان شاه رفته بودند برای زیارت عتبات و برگشته بودند ـ من به اتفاق مرحوم والد برای دیدنشان منزل ایشان رفتیم. آن‌موقع [منزلشان] در همان قلهک و همان‌جاها بود، برای دیدن ایشان رفتیم. ایشان به اتفاق اهل بیتشان مشرف شده بودند. مرحوم آقا از ایشان این سؤال را کردند: «در این سفر بر شما چگونه گذشت، چطور بود؟» ایشان یک جمله فرمودند و جملۀ ایشان این بود ـ خب ایشان در این سفر با خیلی‌ها ملاقات کردند. همه می‌دانید، سفری بود که علما و فضلای نجف و افراد متعدد بودند. طبعاً در این سفر هم با افراد و با اشخاص ملاقات‌های زیادی خواهد بود. ـ ایشان این جمله را فرمودند: «دستاورد بنده در این سفر ملاقات با حضرت آقای حدّاد است.» ملاقات با حضرت آقای حدّاد است. بعد ایشان ادامه دادند گفتند: «هیچ‌وقت این نکته را فراموش نمی‌کنم که در آن مجلسی که ـ ظاهراً در دو مجلس به اتفاق اهل بیتشان خدمت ایشان رفته بودند ـ ما برای زیارت ایشان رفتیم ـ تعبیر ایشان به زیارت بود ـ من در مقابل ایشان نشسته بودم و عرض کردم که آقا بنده را نصیحتی بفرمایید. نصیحتی بفرمایید. ایشان رو کردند به من و فرمودند: «چگونه نماز می‌خوانی؟» ـ مرحوم آقای مطهّری این را به ما می‌فرمودند‌ ـ من عرض کردم که «در نماز دفع خواطر می‌کنم.» ‌کاری که ایشان در اینجا مطرح می‌کنند بسیار کار خوبی است. انسان نماز بخواند فکرش این‌ور و آن‌ور و همۀ دنیا بگردد غیر از خدا [این درست نیست!] ایشان می‌گویند: «من در نماز دفع خواطر می‌کردم.» افراد و مسائلی که در روز اتفاق افتاده ملاقات‌هایی که داشتم، صحبت‌هایی که کردم، برخوردهایی که [داشتم،‌ را از خاطرم دفع می‌کنم.] خب انسان بین صبح تا ظهر برخوردها و مسائل متعددی دارد و این افکار در نماز هجوم می‌آورد و این خواطر بر انسان حمله می‌کنند و آن جمعیتِ انسان را سلب می‌کنند. خب انسان باید چه‌کار کند؟ باید دفع خواطر کند دیگر. ما هم همین کار را می‌کنیم، باید همین کار را بکنیم. ایشان فرمودند: «به ایشان عرض کردم من در نماز دفع خواطر می‌کنم» آقای حدّاد تبسمی کردند و فرمودند: «پس کی نماز می‌خوانی؟!»⁴