محدودیت عقل و معرفت در شناخت ذات الهی
شرح تفاوت راه فکر و راه عبودیت در وصول به پروردگار
ناتوانی عقل و فکر در رسیدن به ذات خداوند، محور اصلی ششمین سخنرانی از مجموعۀ تفاسیر آیۀ نور است که در ٢٩ رجب، سال ١٣٩٦ توسط علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی(رضوان الله علیه) ایراد شده است. حضرت استاد در پاسخ به این سوال که آیا میتوان به کنه ذات الهی دست یافت؟ باتأکید بر اینکه تمام مخلوقات، آیینههایی محدود برای نمایش صفات الهی هستند، استدلال میکنند که شناخت حاصل از این «آیات» همواره جزئی و محدود به یک جنبه است. ایشان با استفاده از تمثیل فیل در تاریکی، نشان میدهد که چگونه هرکس تنها بخشی از حقیقت را درک میکند. معظّمٌله با استناد به کلام بزرگانی چون شیخ بهایی و حدیثی مشهور امام باقر (ع) تصویر عقلی از خدا و معرفت «آفاقی» را محدود دانسته و مسیر «أنفسی» یعنی راه عبودیت و «خدا بینی» به جای «خود بینی» را برای رسیدن به خداوند توصیه میکنند.
مرتب سازی:
محدودیت عقل و معرفت در شناخت ذات الهی
21درآ در وادی ایمن که ناگاه *** درختی گویدت ﴿إِنِّيٓ أَنَا ٱللَهُ﴾ رمد دارد دو چشم اهل ظاهر *** که از ظاهر نبیند جز مظاهر مُحقِّقرا که وحدت در شهود است *** نخستین نظره بر نورِ وجود است دلی کز معرفت نور و صفا دید *** ز هر چیزی که دید، اوّل خدا دید جهان جمله فروغ نور حقدان *** حقاندر وی ز پیدائیست پنهان زهی نادان که او خورشید تابان *** به نور شمع جوید در بیابان عَلَم چون برفرازد شاه پَرخوار *** چراغ آنجا نماید چون شب تار فرشته گرچه دارد قرب درگاه *** نگنجد در مقام لی مع اللَه چو نور او ملَک را پر بسوزد *** خِرَد را جمله پا و سر بسوزد1 خلاصه انسان باید به سوی خدا حرکت کند تا از تمام مراتب هستی بگذرد.
- فرازهائی از دیوان گلشن راز، شیخ محمود شبستری.