کیفیت حجیّت قول ولیّ الهی

تلمیذ: ... .¹

استاد: ملائکه ﴿ٱلۡمُدَبِّرَٰتِ أَمۡرٗا﴾² هستند؛ ﴿لَهُۥ مُعَقِّبَٰتٞ مِّنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ﴾.³

تلمیذ: خود شیطان از تحت تدبیر ﴿ٱلۡمُدَبِّرَٰتِ أَمۡرٗا﴾ بیرون است.

استاد: شما شیطان را می‌گویی؟! یک‌وقت کار را به خدا واگذار می‌کنی، یک‌وقت می‌خواهی به گردن شیطان بیندازی. اگر کار را به خدا واگذار می‌کنی، این دیگر جای بحث نیست؛ فقط او هست و بس؛ آن‌وقت انسان هم اینجا مطرح نیست. انسان هم مظهری از مظاهر ارادۀ اوست. اگر شما می‌آیید سراغ اختیار و عمل و کار، آن‌وقت دیگر شیطان و غیر شیطان علی السّواء است. هرچه شما اختیار کنید، همان می‌شود: ﴿لَئِن شَكَرۡتُمۡ لَأَزِيدَنَّكُمۡ﴾ ⁴... .⁵

بحثی دربارۀ توحید ذات پروردگار و نسبت آن با ممکنات

تلمیذ: آینه است؛ فقط نشان‌دهندۀ ولایت خداست و فقط واسطه در عروض است. من هرچه فکر می‌کنم، می‌بینم این حرف ایشان درست درنمی‌آید. می‌خواستم ببینم شما چه می‌فرمایید.

استاد: نظر شما چیست؟

تلمیذ دوم: بنده نه واسطه در عروض می‌بینم و نه واسطه در ثبوت؛ چون [اگر] عینیت قائل شویم بین ولیّ خدا و خدا، دیگر واسطه‌ای مطرح نیست. چون ایشان بالأصاله و بالتّبع را هم رد کرده‌اند. گفت: «بالأصاله و بالتبع همان واسطه در ثبوت است.» بلکه واسطه از باب آتش و آب مثلاً نیست؛ بلکه از باب آینه است و نسبت به ولایت مرآتیت دارد.

تلمیذ اول: شما به وحدت وجود رسیده‌ای که [به این قائل هستی]!

تلمیذ دوم: نه من اصلاً نمی‌فهمم؛ آقا در کتاب‌هایشان فرمودند. اگر قائل به عینیت شویم، دیگر واسطه معنا ندارد؛ در واسطه اثنینیت هست.

استاد: آن‌وقت ایشان بحث آینه را مطرح می‌کنند؟

تلمیذ دوم: بله.

استاد: باید از ایشان سؤال کرد که آینه چیست؟ در این مسئله مشکل هست؛ اگر ما آینه را عین او بدانیم، دیگر واسطه در عروض نیست. اگر وجود بالإستقلالی بدانیم مثل مَرائیِ خارجیه، مطلب ایشان صحیح است.

تلمیذ دوم: یعنی اگر قائل به همان اثنینیت شویم [این‌طور می‌شود]؟

استاد: بله.

تلمیذ: ایشان مبنایشان همین‌طور یمین و یسار است. گاهی تشکیکی است، گاهی می‌آید این‌طرف؛ چیز ثابتی [ندارد] که بتواند همیشه یا [براساس] تشکیک جلو برود یا بر اساس وحدت وجود جلو برود. من این‌طور احساس می‌کنم که او یمین و یسار دارد.