رابطۀ حج و ولایت و اهمیت حفظ آثار آن

ضرورت انتساب عمل خالص و نیّت پاک به پروردگار

هر عمل خالصی که انجام بدهیم و هر نیت پاکی که در اینجا داشته باشیم، باید آن را از جانب «او» بدانیم؛ نه‌اینکه برای خود سهمی در نظر بگیریم. اینکه ما بگوییم: «خدایا، آیا عمل من در اینجا موجب تقرّب شده است یا نه؟ عمل من چقدر خوب بوده است؟» این مسئله مثل این می‌ماند که بگوییم: «خدایا، چقدر از لطف تو شامل حال من شده است؟» وقتی خدا لطف کند، دیگر انسان نباید سؤال کند؛ [بلکه] بهتر است انسان این مسائل را به «او» منتسب کند و به «او» برگرداند و بگوید: «خدایا، ما هیچ‌کاری انجام نداده‌ایم و هیچ عملی از ما سر نزده است. ما آمدیم و مهمان تو بودیم‌؛ اگر کار خوبی کردیم، از تو بوده و اگر کوتاهی کردیم، از ما بوده است و غیر از این، هیچ چیز در ذهن ما وجود ندارد.»

[تلمیذ:] من منظورم هم همین است؛ اینکه من در آنجا واقعاً حس می‌کنم هیچ نکرده‌ام! من نسبت به کوتاهی‌ام می‌ترسم؛ چون واقعاً حس می‌کنم که انگار فقط رفته‌ام و آمده‌ام و الآن اصلاً در وجود خودم آن چیزی که باید آنجا انجام می‌دادم حس نمی‌کنم! همیشه فکر می‌کنم که کوتاهی بوده است. فقط از این می‌ترسم که رفته باشم و آمده باشم، نه از لحاظ اینکه کاری انجام داده باشم. 

انسان باید تکالیف را برحسب ظرفیتش انجام دهد و قبولی آن‌را به خدا واگذار کند.

[استاد:] انسان باید برحسب مقدار تکلیف و برحسب شعور و ادراکی که دارد، به خدا واگذار کند و از کرم او برای کار خود و برای حال خود امداد داشته باشد. بالأخره خداوند، حج و زیارت بیت اللَه و تشرّف به اعمال و زیارت قبور اولیای خودش را قسمت کرده است؛ اگر انسان در آنجا به آن مقداری که تکلیف و سعۀ وجودی خودش اقتضا می‌کند، انجام داده و سعی خود را کرده باشد، دیگر نباید راجع به [بقیۀ] مسائل فکر کند که: «آیا مورد قبول شده یا نشده است؟ کوتاهی کرده‌ام یا نه؟!» انسان باید در هر حالی، خود را مقصّر و [قاصر] بداند و فقط توجه و اتّکائش به کرم او باشد.