ترجمه و بیان رسالۀ حقوق امام سجاد علیه السلام

و آنچه استفاده می‌شود [این است که] سند این روایت هم سند بسیار خوبی است، مخصوصاً شیخ نجاشی در کتاب رجال خود در احوالات ابو حمزۀ ثمالی که راویِ این نامۀ حضرت سجاد علیه السلام است، با سند بسیار خوبی این روایت را از ابو حمزۀ ثمالی از حضرت سجاد نقل می‌کند.¹

حالا ما إن‌شاءالله این رساله را که به نام رسالۀ حقوق معروف است، به‌نحو مختصر بیان می‌کنیم و توجه داشته باشید که إن‌شاءالله خداوند همۀ ما را به فرا گرفتن و عمل کردن [به آن] موفق کند.

متن رسالۀ حقوق امام سجاد علیه السلام

این کتاب، کتاب مکارم الأخلاق شیخ طبرسی است و من از این کتاب نقل می‌کنم:

حق خدا

رَویٰ إسماعیلُ بنُ الفَضلِ عَن ثابِتِ بنِ دینارٍ (أبی‌حمزة) الثُّمالیِّ عن سیّدِ العابِدینَ علیِّ بنِ الحُسینِ [علیه السّلام]، قالَ [علیه السّلام]: حَقُّ اللهِ الأکبَرُ عَلَیکَ أن تَعبُدَهُ [و] لا تُشرِکَ بِهِ شَیئًا، فَإذا فَعَلتَ ذَلِکَ بِإخلاصٍ جَعَلَ لَکَ عَلیٰ نَفسِهِ أن یَکفِیَکَ أمرَ الدُّنیا و الآخِرَةِ.

حضرت فرمودند:

«حق خدا، آن خدایی که از همه بزرگ‌تر است (یا آن حقی که از همۀ حقوقِ پرودگار بزرگ‌تر است؛ و محتمل است که در این عبارت، معنا همین باشد.) بزرگ‌ترین حق خدا بر تو، آن است که او را ستایش کنی و عبادت کنی و برای او به‌هیچ‌وجه شریکی قائل نشوی؛ و اگر این کار را کردی از روی اخلاص، خداوند علیّ أعلیٰ بر عهدۀ خودش قرار داده است که امر تو را در دنیا و آخرت اصلاح کند و تمام امورات تو را خودش کفایت کند.»

حق نفْس

و حَقُّ نَفسِکَ عَلَیکَ أن تَستَعمِلَها بِطاعَةِ اللهِ عَزّ و جَلّ.

«حقی که خودت بر خودت داری، این است که نفْس خود را در راه طاعت پروردگار عزّ و جلّ استخدام کنی و به طاعت بگماری.»

حق زبان

و حَقُّ اللِّسانِ إکرامُهُ عَنِ الخَنیٰ و تَعویدُهُ الخَیرَ و تَرکُ الفُضولِ الَّتی لا فائِدَةَ لَها و البِرُّ بِالنّاسِ و حُسنُ القَولِ فیهِم.

«حقی که زبان تو بر تو دارد و اگر طبق این حق رفتار کنی، حق زبان را داده‌ای وإلاّ نسبت به زبان خود ظالم بوده‌ای، این است که مقام زبانت را از فحش دادن گرامی‌تر بداری [و] بالاتر قرار بدهی، و او را به سبّ و لعن و شَتم و فحشِ مؤمنین آلوده نکنی؛ و دیگر این است که زبانت را به کارهای خیر و گفتارهای خیر عادت بدهی و گفتار زیادی‌ای [را] که برای تو فایده‌ای ندارد از زبان خود حذف کنی و با زبانت به مردم نیکی کنی و با گفتار خوب آنها را هدایت و ارشاد کنی.»