ترجمه و بیان رسالۀ حقوق امام سجاد علیه‌السلام

أعوذ بِالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمٰن الرّحیم

و صلَّی اللهُ علیٰ محمّدٍ و آلِه الطّاهِرین

و لعنةُ اللهِ علیٰ أعدائِهم أجمَعین

حق حاکم

و أمّا حَقُّ سائِسِکَ بِالمُلکِ¹ فَأن تُطیعَهُ و لا تَعصِیَهُ إلّا فیما یُسخِطُ اللهَ عَزّ و جَلّ، فَإنّهُ لا طاعَةَ لِمَخلوقٍ فی مَعصیةِ الخالِق.

«اما حقّ حاکم و قدرتمندی که مدبّر امور توست، از نقطه‌نظر ادارۀ امر، این است که او را اطاعت کنی و معصیت نکنی [و] مخالفتی نکنی، مگر در آنچه موجب سخط پروردگار و معصیت است.

بنابراین، اگر تو را امر به معصیت کند، در این‌صورت نباید اطاعتِ او کنی؛ چون پیغمبر فرموده است که: «لا طاعَةَ لِمَخلوقٍ فی مَعصیةِ الخالِق.»² در آنجایی که اطاعت کردن از یک مخلوق، ملازم شود با معصیت خدای خالق، در آن هنگام حرام است که انسان از آن مخلوق اطاعت کند.»

حق رعیّت

و أمّا حَقُّ رَعِیَّتِکَ بِالسُّلطانِ فَأن تَعلَمَ أنّهُم صارُوا رَعِیَّتَکَ لِضَعفِهِم و قُوَّتِکَ، فَیَجِبُ أن تَعدِلَ فیهِم و تَکونَ لَهُم کَالوالِدِ الرَّحیمِ و تَغفِرَ لَهُم جَهلَهُم و لا تُعاجِلَهُم بِالعُقوبَةِ و تَشکُرَ اللهَ عَزّ و جَلّ علیٰ ما آتاکَ مِنَ القُوّةِ عَلَیهِم.

«اما حق آن افرادی که در تحتِ قدرت و حکومت تو زندگی می‌کنند و تدبیر امور آنها را تو می‌نمایی، این است که بدانی آنها رعیّت تو شده‌اند؛ چون ضعیف‌اند و تو نسبت به آنها قوّت داری، پس واجب است بر تو که در میان آنها عدالت کنی و نسبت به آنها مثل پدر رحیم و مهربان باشی.

جهالت‌هایی که از آنها سر می‌زند، صرف نظر کنی و نادیده بگیری و در عقوبت و پاداش³ آنها عجله نکنی و پیوسته شکر خدای عزّ و جلّ را بجای بیاوری که قوّه‌ای به تو داده و آن قوّه را در راه رضای خدا و مخلوق می‌توانی إعمال کنی.»

حق شاگرد

و أمّا حَقُّ رَعِیَّتِکَ بِالعِلمِ فَأن تَعلَمَ أنّ اللهَ عَزّ و جَلّ إنّما جَعَلَکَ قَیِّمًا لَهُم فیما آتاکَ مِنَ العِلمِ و فَتَحَ لَکَ مِن خِزائنِه، فَإن أحسَنتَ فی تَعلیمِ النّاسِ و لَم تَخرَقْ بِهِم و لَم تَتَجَبَّرْ عَلَیهِم زادَکَ اللهُ مِن فَضلِهِ، و إن أنتَ مَنَعتَ النّاسَ عِلمَکَ أو خَرِقتَ بِهِم عِندَ طَلَبِهِمُ العِلمَ مِنکَ، کانَ حَقًّا علَی اللهِ عَزّ و جَلّ أن یَسلُبَکَ العِلمَ و بَهاءَهُ و یُسقِطَ مِنَ القُلوبِ مَحَلَّکَ.