ترجمه و بیان رسالۀ حقوق امام سجاد علیه‌السلام

«اما حق آن شاگردانی که داری و آنها را تعلیم علم می‌کنی [و] تو نسبت به آنها معلم هستی و آنها شاگردان تو هستند و از تو تعلّم می‌کنند، این است که بدانی که خدای عزّ و جلّ تو را قیّم آنها قرار داده در آن اموری که به تو عنایت کرده؛ چون آنها از نقطه‌نظر علم ضعیف‌اند و تو قوی، و تدبیر امر تربیت علمی آنها را به‌دست گرفته‌ای، بنابراین قیّم علمی آنها شده‌ای. و باید بدانی که خدای علیّ أعلیٰ از خزائن علمش بر تو درهایی باز کرده است.

بنابراین، اگر در تعلیم مردم، آنچه را که سزاوار است و حق است عمل کنی و افراط و تفریط نکنی، و از آنچه خدا فرموده است چیزی اضافه و کم نکنی و در تعلیم آنها به‌نحو أحسن عمل کنی، و آنها را نرنجانی و متکبّرانه و متجبّرانه با آنها رفتار نکنی، خدای علیّ أعلیٰ از فضل خود بر تو آن‌قدر می‌دهد که به حساب درنیاید.

و اما اگر تو مردم را از علم خودت محروم کنی و آنها را رد کنی، و پردۀ حیای آنها را پاره کنی در هنگامی که از تو طلب علم می‌کنند، واجب است بر خدای عزّ و جلّ اینکه آن علم را از تو برباید و بهاء و قیمت علم را از تو بگیرد و موقعیت و منزلت تو را در میان دل‌ها و قلوب مردم ساقط کند.»

حق همسر

و أمّا حَقُّ الزَّوجَةِ فَأن تَعلَمَ أنّ اللهَ عَزّ و جَلّ جَعَلَها لَکَ سَکَنًا و أُنسًا، فَتَعلَمَ أنّ ذَلِکَ نِعمَةٌ مِنَ اللهِ عَلَیکَ فَتُکرِمَها و تَرفُقَ بِها و إِن کانَ حَقُّکَ عَلَیها أوجَبَ، فَإنّ لَها عَلَیکَ أن تَرحَمَها لِأنّها أسیرُکَ، و تُطعِمَها و تَسقِیَها و تَکسُوَها و إذا جَهِلَت عَفَوتَ عَنها.

«و اما حق زن (زنِ تو) این است که بدانی خداوند عزّ و جلّ او را برای تو موجب سکونت، سکونت خاطر و آرامش دل و موجب انس قرار داده است. بنابراین، باید بدانی که این نعمتی است که از طرف پروردگار بر تو افاضه شده، و باید زن را گرامی بداری و با او به رِفق و مدارا رفتار کنی.