ترجمه و بیان رسالۀ حقوق امام سجاد علیه‌السلام

و اگرچه حقی که خداوند علیّ أعلیٰ برای تو نسبت به او قرار داده، آن حق أوجَب است [و] او نیز باید حقوق تو را مراعات کند، ولیکن این موجب نمی‌شود که تو حق او را مراعات نکنی؛ به‌نحو أعلیٰ و أحسن باید حقوق او را مراعات کنی.

پس بنابراین، از حقوقی که آن زن بر تو دارد، این است که با او به رحمت و ملاطفت رفتار کنی، زیراکه در زیردست تو و مأمور امر توست؛ [هم‌چنین باید] او را از غذا بخورانی، و از آشامیدنی‌ها بیاشامی، و برای او لباس و کِسوه تهیه کنی و اگر احیاناً از روی جهالت کاری از او سر زد که مورد رضای تو نباشد، او را عفو کنی.»

حق مَملوک

و أمّا حَقُّ مَملوکِکَ فَأن تَعلَمَ أنّهُ خَلقُ رَبِّکَ و ابنُ أبیکَ و أُمِّکَ و مِن لَحمِکَ و دَمِکَ، لَم تَملِکهُ لِأنّکَ صَنَعتَهُ دونَ اللهِ عَزّ و جَلّ و لا خَلَقتَ شَیئًا مِن جَوارِحِهِ و لا أخرَجتَ لَهُ رِزقًا، و لَکِنّ اللهَ عَزّ و جَلّ کَفاکَ ذَلِکَ ثُمَّ سَخَّرَهُ لَکَ وَ ائْتَمَنَکَ عَلَیهِ و استَودَعَکَ إیّاهُ لِیَحفَظَ لَکَ ما تَأتیهِ مِن خَیرٍ إلَیهِ، فَأحسِن إلَیهِ کَما أحسَنَ اللهُ إلَیکَ، و إن کَرِهتَهُ اسْتَبدَلتَ، و لا تُعَذِّب خَلقَ اللهِ عَزّ و جَلّ و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللهِ.

«و اما حق مملوک؛ [یعنی] حق غلام و کنیزی که در تحتِ ملکیت تو هستند، این است که تو بدانی که آنها هم مخلوقات پروردگار تو هستند، و آنها هم فرزندان پدر تو و مادر تو هستند، و از گوشت تو و خون تو هستند؛ چون همۀ مخلوقات از یک پدر و مادرند. بین انسان حرّ و انسان بنده از نقطه‌نظر اینکه همه اولاد آدمند، تفاوتی نیست.

و تو او را مالک نشدی به علت اینکه او را آفریده‌ای و او را مُستویاً خلق کرده‌ای و خدای عزّ و جلّ در این کار، عنوان آفرینش و صنعت نداشته است؛ و تو هیچ‌یک از اعضا و جوارح او را نیافریده‌ای، و روزی را از آسمان برای او نازل نکرده‌ای، ولکن خدای عزّ و جلّ، تو را از همۀ این امور کفایت کرده و روزی او را فرستاده و او را مسخّر کرده برای تو، و تو را نسبت به او امین شمرده و امانتی را به‌دست تو داده، پس او را باید حفظ کنی و آنچه از دست تو ساخته است نسبت به او خیر و احسان کنی.