حقیقت علم نور است

تمام اختلافات و نابسامانی‌های جوامع بشری، جوامع شیعه و جمع خودمان فعلًا به مردم كار نداریم به‌خاطر پیروی از ظنّ است. مرور كنیم و ببینیم ما چند درصد از بِنای حیات اجتماعی و شخصی خودمان را بر علم و چند درصد را بر ظنّ و تخمین، می‌گذاریم.

معنی مراقبه‌ای كه مرحوم آقا و بزرگان سیر و سلوك همیشه به دوستان و تلامذه خود توصیه می‌كردند، این است كه در كارهای روزمره عبرت بگیریم. مراقبه این است كه فرض كنید خدا كامپیوتری در وجود شما گذاشته و كارها و صحبت‌هایی را كه از صبح تا شب انجام می‌دهید، در پرونده و نواری ضبط می‌كند. شب موقع خواب این نوار را باز كنید وكارهای خود را از قبل اذان صبح كه برای نماز بلند می‌شوید و با زن و بچّه‌ها حرف می‌زنید، در ارتباط با آنها چه برداشتی دارید، در ارتباط با شریك چه چیزهایی گفتید، در ارتباط با رفیق، در تاكسی و خیابان با افراد مختلف، همین‌طور تا شب موقع خواب مدّ نظر قرار دهید، بر این مسائل مرور كنید و اینها را بازیابی و ارزیابی كنید، ببینید چند درصد آن بر اساس علم و چند درصد آن بر اساس توهّم بوده است؛ نسبت به توهّم‌ها تصمیم بگیرید و اقدام كنید و نسبت به تخیلات بازبینی كنید. این معنای مراقبه است!

مراقبه یعنی درست فكر كردن، درست اندیشیدن، درست گفتن و كاری را درست انجام دادن. قرآن می‌گوید: ظنّ به‌هیچ‌وجه من‌الوجوه كفایت از علم نمی‌كند.¹

اسلام و امام صادق علیه‌السّلام ما را به‌سوی علم حركت می‌دهند. امام در اوّلین كلام به «عنوان بصری» می‌فرماید:

«يا أبا عبد اللَه! لَيسَ العِلمُ بِالتَّعلُّمِ؛ علم به تعلّم نیست.» علم یعنی یقین و تعلّم یعنی یادگرفتن و فراگیری.

خدا مرحوم حاج هادی ابهری را رحمت كند، خدا در وجود ایشان به‌واسطه توسّلات و صدق نیت و خلوصی كه داشت، نوری قرار داده بود. مرحوم آقا می‌فرمودند: «در قلب حاج هادی نوری است كه ممیز بین حق و باطل است.» البته این نور شدّت و ضعف دارد. ایشان سواد نداشت، حتّی یك كلمه نمی‌توانست بخواند یا امضاء كند و به‌جای امضاء مُهر درست كرده بود ولی مرد زنده دلی بود.