لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
لزوم تهیّأ وآمادگی افراد برای ادراک معارف الهی ، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 حضور نفس و طمأنينه در مجالسی كه بعنوان ذكر و در ارتباط با حقائق عرفاني و معارف الهي برگزار ميشود شرط لا يتغيّر و غير قابل اجتناب می باشد. 2 نشستن به حالت سكوت و طمأنينه و بدست آوردن جمعيّت خاطر قبل از اقامۀ نمازها تأثير بسزايي در بدست آوردن حضور قلب و توجه در نمازها دارد. 3 از جمله اشكالاتي كه مرحوم علامه طهراني به اقامة نماز جمعه می گرفتند سخنراني افراد قبل از خواندن خطبهها بوده است. 4 ذكر برخي از شرائط خطيب نماز جمعه و كيفيّت مطالبي كه در نماز جمعه بايد به استحضار مردم برساند. 5 ذكر حكايتي بسيار دقيق و آموزنده از مرحوم سيد مهدي بحرالعلوم مبني بر عملكرد مرحوم سيد در مراعات و رعايت احوال اشخاص. 6 ذكر دو دستوري كه مرحوم قاضي براي سالكان راه الهي انجام آنرا مفید و مغتنم ميشمرند. 7 كيفيت امتثال اوامر و نواهي پروردگار توسط ملائكه بر طبق آيه شريفه و يفعلون ما يؤمرون 8 كيفيت عملكرد ملائكه و تصرّفات ايشان همه نشأت گرفته از وجود حالت طمأنينه و سكونت و عبوديّت ايشان ميباشد و سنخيت وجودي شياطين و تصرفات ايشان همه بر اساس اضطرابات و تشويشات و ناآراميها ميباشد. 9 داشتن حضور قلب و توجه و حالت طمأنينه در هنگام تلقّي و دريافت مطالب اولياء الهي سبب نفوذ و تأثير چشمگير آنها در قلب و جان افراد ميشود. 10 تأكيد فراوان آيات قرآن بر عدم پيروي و متابعت افراد از گمان و ظن. 11 يكي از مهمترين مسائل سلوكي اين است كه افراد مبناء وپايۀ همۀاعمال خويش و تعاملات خود با ديگران را بر اساس علم و يقين قرار دهند. 12 با وجود كثرت علوم متداوله در دنيا و كوتاهي مدت عمر ،علم نافعي كه سعادت دنيا و آخرت انسان را فراهم ميكند چه علمي ميباشد. 13 بر اساس فرمايش پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله و سلم علم نافع، علم معرفة اللَه و معرفت دين و معرفت افعال ميباشد. 14 ارزش و شرافت و افضليت علوم الهي منافي با ضرورت و نياز فراگيري و آموختن علوم متداوله در بالاترين حد ممكن نميباشد.
مرتب سازی:
لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
4گفتند: «العلّامة؛ او علامه است.»
حضرت فرمودند: «وما العلّامة؛ علامه چیست؟»
گفتند: «أعلمُ الناس بِأنسابِ العربِ و وَقائعها، و أیام الجاهلیة، و الأشعارِ العربیة؛ او عالمترین مردم به انساب و تاریخ وجریانات عصر جاهلیت و اشعار عرب است.»
حضرت فرمودند: «ذاك عِلمٌ لا یضُرُّ مَن جَهِلَه و لا ینفَعُ مَن عَمِلَه؛ این علمی است كه با نداشتن آن كسی ضرری نمیكند و با دانستن آن منفعتی عائد شخصی نخواهد شد.
سپس فرمودند: «إنّما العلمُ ثلاثةٌ: آيةٌ مُحكمةٌ، أو فريضةٌ عادلةٌ، أو سنةٌ قائمةٌ و ما خلاهنّ فهو فضلٌ؛ علم منحصر در سه چیز است: آیه محكم، فریضه عادله، سنت قائمه، و هر چیز غیر از این سه باشد، زیادی است.»1
علمی علم است كه موجب معرفت الهی و معرفت دین شود یا موجب شود انسان عملی انجام دهد كه او را به خدا نزدیك كند؛ مابقی همه فضل و زیادی است.
افضلیت علوم الهی در عین ضرورت فراگیری علوم متداول
در اینجا دو بحث مطرح است:
اول: میزان در اینكه ارزش هر علم و جایگاه علوم مختلف.
دوم: ضرورت تحصیل علوم متداول به ملاحظه اجتماع.
صحبت ما در بحث اول است و منظور بنده از نقل كلام پیغمبر این است كه اگر كسی آمادگی انتخاب احسن را دارد، بهتر است آن را انتخاب كند،2 گرچه ما در این دنیا به این «فضل» نیز نیاز داریم. صحبت در این است كه در انتخاب علمی كهمقرِّب الیاللَه است و علمی كه مقرِّب نیست، كدام راه را باید برگزید؛3 آیا ما میتوانیم به ملاحظه ضرورت فعلی فلان علم و حرفه و مِهنه آن را با تلاوت قرآن یكی بدانیم؟! آیا ما میتوانیم علم طب را به جهت ضرورتش با علم حدیث و اخلاق یكی بدانیم؟! ضرورت كسب علوم امری صحیح، ولی بحث در ارزش خود علم است و این دو جهت نباید خلط شود.
مرحوم علامه طهرانی: «اگر ده سال از عمرم را در رشته فنی نمیگذراندم، علمم دو برابر بود»
- ولايت فقيه، ج ٢، ص ٢٣٧؛ الكافى، ج ١، ص ٣٢
- كنز الفوائد، ج ٢، ص ٣١:
« مِن كلامِ رسولِ اللَهِ صلى الله عليه و آله و سلم:" العِلمُ أكثَرُ مِن أن يُحصَى؛ فَخُذ مِن كلِ شَىءٍ أحسَنَهُ."» - جهت اطلاع بيشتر پيرامون حقيقت علم رجوع شود به نور ملكوت قرآن، ج ٢، ص ٢٨٢.