لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
لزوم تهیّأ وآمادگی افراد برای ادراک معارف الهی ، شرح فقره: فقال يا ابا عبداللَه! ليس العلم بالتعلم انما هو نورٌ... فاطلب اولاّ في نفسك حقيقة العبودية، 1 حضور نفس و طمأنينه در مجالسی كه بعنوان ذكر و در ارتباط با حقائق عرفاني و معارف الهي برگزار ميشود شرط لا يتغيّر و غير قابل اجتناب می باشد. 2 نشستن به حالت سكوت و طمأنينه و بدست آوردن جمعيّت خاطر قبل از اقامۀ نمازها تأثير بسزايي در بدست آوردن حضور قلب و توجه در نمازها دارد. 3 از جمله اشكالاتي كه مرحوم علامه طهراني به اقامة نماز جمعه می گرفتند سخنراني افراد قبل از خواندن خطبهها بوده است. 4 ذكر برخي از شرائط خطيب نماز جمعه و كيفيّت مطالبي كه در نماز جمعه بايد به استحضار مردم برساند. 5 ذكر حكايتي بسيار دقيق و آموزنده از مرحوم سيد مهدي بحرالعلوم مبني بر عملكرد مرحوم سيد در مراعات و رعايت احوال اشخاص. 6 ذكر دو دستوري كه مرحوم قاضي براي سالكان راه الهي انجام آنرا مفید و مغتنم ميشمرند. 7 كيفيت امتثال اوامر و نواهي پروردگار توسط ملائكه بر طبق آيه شريفه و يفعلون ما يؤمرون 8 كيفيت عملكرد ملائكه و تصرّفات ايشان همه نشأت گرفته از وجود حالت طمأنينه و سكونت و عبوديّت ايشان ميباشد و سنخيت وجودي شياطين و تصرفات ايشان همه بر اساس اضطرابات و تشويشات و ناآراميها ميباشد. 9 داشتن حضور قلب و توجه و حالت طمأنينه در هنگام تلقّي و دريافت مطالب اولياء الهي سبب نفوذ و تأثير چشمگير آنها در قلب و جان افراد ميشود. 10 تأكيد فراوان آيات قرآن بر عدم پيروي و متابعت افراد از گمان و ظن. 11 يكي از مهمترين مسائل سلوكي اين است كه افراد مبناء وپايۀ همۀاعمال خويش و تعاملات خود با ديگران را بر اساس علم و يقين قرار دهند. 12 با وجود كثرت علوم متداوله در دنيا و كوتاهي مدت عمر ،علم نافعي كه سعادت دنيا و آخرت انسان را فراهم ميكند چه علمي ميباشد. 13 بر اساس فرمايش پيامبر اكرم صلي اللَه عليه و آله و سلم علم نافع، علم معرفة اللَه و معرفت دين و معرفت افعال ميباشد. 14 ارزش و شرافت و افضليت علوم الهي منافي با ضرورت و نياز فراگيري و آموختن علوم متداوله در بالاترين حد ممكن نميباشد.
مرتب سازی:
لزوم تهیؤ و آمادگى براى ادراك معارف الهى و حقیقت علم
6تأكید مرحوم علامه طهرانی به كسب حدّ اعلای علوم و فنون
بر این اساس است كه میبینیم بزرگانی چون مرحوم والد در مورد كسب علوم و به دست آوردن بالاترین حد علمی، نسبت به تلامذه خود تأكید بسیاری داشتند، و این براساس یك معیار كاملًا منطقی است. ایشان نسبت به هر فردی بر حسب توانش این چنین سفارش میكردند: اگر طلبه بود، میگفتند: «نباید به كمتر از اجتهاد قناعت كنی!» و اگر طبیب بود، میفرمودند: «به كمتر از فوقتخصص اكتفا نكنید!» و اگر مهندس بود، میگفتند: «باید در رشته خودت به بالاترین حدّ علمی برسی!» اینكه ایشان همیشه در تمام جهات بالاترین حد را بر میگزیدند، روشی منطقی و صحیح است؛ زیرا وقتی نیاز جامعه اقتضاء دارد كه انسان در مسیری قرار گیرد و از طرف دیگر چنین توانی نیز در او وجود دارد، بر چه مبنای عقلی و منطقی به كمتر اكتفا كند؟!
مرحوم علامه طهرانی: «من نسبت به شاگردان خویش به كمتر از مقام سلمان رضایت نمیدهم»
در مكتب ائمه نیز باید به بالاترین حدّ كمال رسید. مرحوم آقا در مكتب تربیتی خویش میفرمودند:
من نسبت به رفقای خودم به كمتر از مقام سلمان اكتفا نمیكنم.1
ضرورت منطقی اكتساب حدّ اعلای از كمال
سلوك عبارت است از تطبیق امور بر اساس منطق؛ سلوك یعنی ازنقطهنظرِ علمی و عملی به بالاترین مرتبه علمی و عملی، و ازنقطهنظر اخلاقی به بالاترین مرتبه از موازین معاشرت و مراوده، و ازنقطهنظر تربیت سلوكی به بالاترین مرتبه سلوكی رسیدن، و قناعت نكردن به كمتر از مقام ذات و عدم اكتفا به تجلّی اسماء و صفات؛ این، مكتب عرفان و مكتب مرحوم والد است.
كلام ابن فارض در عدم اكتفاء به مقام تجلی اسماء و صفات
عارف عظیمالقدر مصری، ابنفارض میگوید:
فَأوهَمتُ صَحبی أنّ شُربَ شَرابهِم *** بِهِ سُرَّ سِرّی، فی انتِشائی بِنَظرَةٍ2 ابن فارض در این بیت میفرماید: هنگامی كه من به مقام ذات رسیده بودم و رفقایم در مقام اسماء و صفات بودند، آنها را به این گمان میانداختم كه من نیز از همان شراب معنوی تجلّی اسماء و صفات مسرورم؛ درحالیكه انتشاء و مستی من، از نظره من و تجلّی ذات بود، نه از تجلّی اسماء و صفات.
- مهر فروزان، ص ١٠٥.
- ديوان ابن فارض، التائية الكبرى المسماة بنظم السلوك، البيت الثانى.