حقیقت عقل عملى و نظرى و تفسیر كلمات امیرالمؤمنین علیه السلام بر طبق آن‏

آنچه كه اجتماع را می‌سازد عقل عملی است. بنده هم كتاب می‌نویسم، یك قوانینی در كتاب می‌آورم یك مدینه فاضله‌ای را می‌گویم. بله! اجتماع باید این‌طور باشد عدالت باشد انصاف باشد، از خود گذشتگی باشد ایثار داشته باشد، برای همه امكانات همه یكسان باشد نه اینكه همه امكانات را یكی ببرد یكی نتواند كاری انجام بدهد، اقتصاد در دست همه افراد باید باشد. سیاست، اظهار نظر در مسائل سیاسی باید برای همه افراد باشد، آزادی تفكّر و اینها برای همه ... ولی وقتی به خودم می‌رسد نه اجازه می‌دهم كسی اقتصاد دستش باشد، نه اجازه می‌دهم كسی حرف بزند هر كس حرف بزند خفه‌اش می‌كنم و اعدامش می‌كنم و داغونش می‌كنم‌فقط می‌ماند لوئی چهاردهم‌¹ و من! من یعنی فرانسه. لوئی چهاردهم می‌گفت: فرانسه یعنی من، من یعنی فرانسه‌²، این است؟! یعنی شما در عالم انسانیت و در عالم تفكّر قبل از اینكه لوئی بشوی چه فكری می‌كردی؟ و برای دیگران چه نظر می‌دادی و چه قوانینی را برای دیگران مطرح می‌كردی و چه رهنمودهایی به سایر افراد می‌دادی؟ همین كه شدی حاكم فرانسه و همین كه شدی لوئی همه چیز برگشت؟ چرا؟ عقل عملیت لنگ دارد می‌زند. معلوم است تا وقتی كه شاه نبودم تا وقتی من رئیس جمهور نبودم جور دیگری فكر می‌كردم، الآن هم همان‌طور فكر می‌كنم ولی نمی‌گذارم این فكر بیاید در زندگیم، تصوّر نكنید اینها فكرشان عوض شده.

آنكه می‌آید و سر امام حسین را جدا می‌كند و به قتل می‌رساند می‌داند چكار دارد می‌كند، اگر نداند كه با این دیوار فرق نمی‌كند. می‌داند، می‌داند دارد یك مسلمان را می‌كشد و می‌داند یزید شراب‌خوار است، یزید میمون باز است، یزید سگ باز است، همه اینها را می‌داند در عین حال می‌آید سر امام حسین را هم می‌برد، در عین حال می‌آید زن و بچه امام حسین را هم برمی‌دارد به اسارت می‌برد.

نه اینكه نداند این چه مرزی بین این دو دریافت است كه او را به اینجا می‌كشاند؟ روی این مسئله بیاییم فكر كنیم این یكی دو هفته تا اگر خدا قسمت كرد در جلسه آینده راجع به این مسئله فكر كنیم این چه مطلبی می‌تواند در فاصله بین این دو نقطه انجام بشود كه نگذارد آن عقل عملی بیاید و بر اساس عقل نظری و آن دریافت‌های كلی مطالب خودش را پیگیری كند. این نقطه مرموز كجاست؟ این نقطه مبهم كجاست؟ به دنبال او برویم او را اصلاح كنیم تا بتوانیم به آن عقل عملی برسیم.