دیدگاه مكتب عرفان در ارتباط با تكالیف شرعیه و دستورات الهى

دلیلش اشتباهی است كه در تفكّر ما نسبت به تكالیف وجود دارد؛ ما خیال می‌كنیم كارهایی را كه انجام می‌دهیم این كارها براساس برنامه‌ای است كه خدای متعال این برنامه را برای انسان قرار داده، امروز این كار را باید انجام بدهی فردا آن كار اگر انجام ندهی چه و چه خواهی شد. اگر نماز نخوانی چه خواهی شد، اگر روزه نگیری چه خواهی شد. اگر خمس ندهی چه خواهی شد، اگر زكات ندهی چه خواهی شد. اگر به حج نروی‌چه خواهی شد. بقول امیرالمؤمنین علیه السّلام‌ تِلكَ عِبَادةُ العَبيِد¹ این عبادت بندگان است. بنده‌ای كه در خدمت مولای خودش هست عاشق چشم و ابروی مولایش كه نیست. در زمان‌های سابق بنده بود الان ممكن است خدمتكاری در منزل خدمت بكند. این همچین قربةً إلی اللَه كه برای خدمت نمی‌آید. در زمان سابق مسئله ترس بود، الان مسئله مواقب و مقرّری و مواجبی است كه می‌گیرند، مثل تمام مؤسسات، تمام ادارات. شخصی كه می‌رود برای فلان اداره برای سر كار معمولًا افراد این‌طوری می‌روند دیگر، یك وظیفه‌ای انجام بدهند و در آخر ماه حقوقشان را در حسابشان بریزند فقط برای همین مسئله. این یك طرز تفكّر است. با این طرز تفكّر هیچ رشد و تكاملی بر اعمال ما مترتّب نمی‌شود؛ یعنی اگر شخصی با این طرز تفكّر به حج برود، با این طرز تفكّر یك ماه رمضان را روزه بگیرد، با این طرز تفكّر نمازهای پنجگانه خود را بخواند، فقط از انجام یك عمل ظاهری و راست و دولا شدن و یك چند روزی را گشتن و خیابان‌های مكّه و مدینه را دیدن و یك مقداری از منافع ظاهری روزه كه رسیدگی به بدن و جهاز هاضمه و لاغر شدن و اینها هست بیش از این مقدار، مسئله تجاوز نمی‌كند. با این طرز تفكّر نتیجه‌ای كه عائد می‌شود فقط در همین محدوده است. امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌فرماید این عبادت بدرد نمی‌خورد.