فلسفه و حكمت هبوط حضرت آدم علیه السلام به عالم دنیا

ولی با تمام این احوال، آن ابهت و جلالِ ابلیس دیگر برای او سست می‌شود، یعنی بر او غالب می‌شود، غلبه می‌كند، بر او مسلّط می‌شود و مطلب دیگر اینكه مردم دیگر از چشم او می‌افتند، حساب و كتاب‌های مردم، دیگر برای او صورت دیگری پیدا می‌كند، توقّعات مردم دیگر چهره دیگری به او می‌نمایاند، تمنّیات مردم و خواست‌های مردم برای او دیگر مفهوم دیگری پیدا می‌كند، كأنّ این در این طرف جوی و مردم در این طرف جوی قرار می‌گیرند، این در این طرف نهر و مردم در طرف دیگر قرار می‌گیرند. البتّه حالا باید ببینیم كه این مردم كی هستند؟ و چه‌توقعّاتی دارند؟ و یا اینكه جناب ابلیس كه ما قول دادیم در جلسه گذشته راجع به ایشان این دفعه صحبت كنیم بالاخره ایشان یك حقّی بر گردن همه ما دارند، چون اگر نبود ایشان این دنیا به پا نبود.

حضرت امام حسن عسگری علیه‌السلام می‌فرماید: لَو عَقِلَ أَهلُ الدُنیالَخَربت الدنیا¹، اگر همه مردم عاقل بشوند دیگر دنیا خراب می‌شود. چیزی از دنیا دیگر باقی نمی‌ماند. علی‌كل‌حال ایشان حقّ بزرگی برگردن همه ما دارند و حقّ بزرگ‌تری بر گردن سلاك دارند، كه حالا اگر خدا توفیق بدهد بتوانیم به این نكته بپردازیم. آخر نباید دیگر ما ... خیلی هم خدا را خوش نمی‌آید ما شمشیر را بكشیم و با تازیانه بیفتیم به جانش، یك قدری هم با او راه بیاییم، یك قدری هم با او كناربیاییم، یك خرده تعریفش را بكنیم، بله یك خرده، خوب است، بد نیست!

امام صادق علیه‌السّلام همان‌طوری كه در مجلس قبل اگر رفقا و دوستان نظرشان‌باشد عرض شد كه در این عبارت مطالبی را می‌خواهند به عنوان بفرمایند. اوّل اینكه نتیجه این سه امر چه خواهد بود، تدبیر امور به پروردگار، عدم‌احساس‌ملكیت و تعلّق نسبت به ما یتملّك، هر چه می‌خواهد باشد، چه تمام‌زمین را به اسم یك فرد كنند، چه یك لباس و یك پیراهن به اسم او باشد، تفاوتی از این نقطه‌نظر در راه و سیر و سلوك و خروج از تعلّقات ندارد، یعنی زیادی و كمی ارتباطی به این مطلبی كه باید به او بپردازیم و منظور كلام امام صادق علیه‌السّلام است، ندارد. و دیگر اینكه امور خود را به آنچه كه مورد رضای الهی‌است بگذراند، در آنچه كه خداوند به او امر كرده و یا اینكه خدای متعال او را نهی می‌كند و باز می‌دارد، این یك مسأله.