تبیین مسئلۀ ارتداد و شرایط تحقق آن و کیفیت تعامل مسلمانان با سایر مذاهب

الان شما ملاحظه كنید آن مقدار معلوماتی كه ما داریم در سطح فعلی، هر كدام به مقدار خود، نسبت به مجهولات چقدر است؟ یك در میلیارد هم شاید كمتر باشد مجهولات ما، از خود من این مسئله را شما در نظر بگیرید و همه افراد، ما چقدر مجهولات داریم؟ نسبت به معارف، نسبت به اعتقادات، نسبت به مبانی، نسبت به مطالب توحیدی، عرفانی، مطالبی كه قابل بیان و گفتن نیست. تازه، گفتنی‌ها چقدر است كه ما یك‌میلیاردش را نگفتیم تا نگفتنی‌ها. من وقتی‌كه این كتاب روح مجرد كه مرحوم آقا نوشتند به ایشان عرض كردم آقا شما كه هر چه بود كه در این كتاب گفتید. ایشان فرمودند: آقای آقا سیدمحسن تازه این چیزهایی است كه من می‌توانستم به زبان بیاورم گفتم. چیزهایی كه من نمی‌توانم به زبان بیاورم، اگر بخواهم راجع به این مرد بگویم روح مجرد سه برابر خواهد شد.

تازه اینها مطالبی بود كه برای فهم ما گفته شده، كه این همه صدا درآورده است كه: علامه اسرار را فاش كرده، مرحوم آقای حدّاد اسرار را فاش نمی‌كرد. بعضی از شاگردان ایشان كه از سابق بودند یك وقت به من اعتراض داشتند كه مثلًا ایشان چه ... گفتم اینها كه اسرار نیست. جواب اینها را من با دو خط هم می‌توانم بدهم. آن اسرار آنهایی است كه ایشان نه به من گفتند و نه به تو. آن را هم فقط به مرحوم پدر ما گفتند. خیلی غصه مرحوم آقای حدّاد را نخور، نمی‌خواهد غصه ایشان را بخوری. اگر اسرار است، اسرار را به ایشان گفتند. اینها هم كه اسرار نیست، اینهایی كه تازه كسی نمی‌فهمد مطالبی كه در همین روح مجرد است اینها احتیاج به توضیح و تفسیر دارد. خیال نكنید به همین راحتی‌ها است. ولی درعین‌حال باز مطالبی است كه قابل تفسیر است.

حالا این معلوماتی كه الان ما داریم نسبت به مجهولات ما چقدر است؟ كمی از بسیار. پس ما همین الان هم ضالیم، همین الان هم ما گمراهیم، همین الان هم ما احتیاج به هدایت داریم، همین الان. هر لحظه ما احتیاج به هدایت داریم. هر لحظه این آیه راجع به ما هست‌ وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى‌ فردا یادمان نرود. وَ وَجَدَكَ ضَالًّا پس‌فردا یادمان نرود، ظهر یادمان نرود، شب یادمان نرود، صبح یادمان نرود كه در هر لحظه این ... مبادا یك وقتی خیال كنیم‌ وَ وَجَدَكَ ضَالًّا رفت كنار، فَهَدی دیگر آمد، نه! آنجا هنگام خطر است. یا اینكه با یك نحوه عبارت‌های متواضعانه بگوییم، نه! ما گمراه هستیم ولی در باطن، نه! یكی بگوید گمراهیم می‌خواهیم شكمش را هم در بیاوریم. نه! اینها همه شوخی است، بازی است، فیلم است. نه! واقعاً، رسول خدا واقعاً می‌گفت‌ وَ وَجَدَكَ ضَالًّا واقعاً این مطلب را حس می‌كرد.