تبیین مسئلۀ ارتداد و شرایط تحقق آن و کیفیت تعامل مسلمانان با سایر مذاهب

امام سجاد علیه السّلام كه دست به پرده‌های كعبه آویخته بود واقعاً این مطلب را می‌گفت. امیرالمؤمنین علیه السّلام در دعای كمیل واقعاً این مطلب را می‌گوید. در دعای صباح الهی ان لم تبتدئنی الرحمة منك بحسن التوفیق فمن السالك بی الیك فی واضح الطریق مگر نمی‌خوانیم اگر ابتدای توفیق از ناحیه تو نباشد چه كسی می‌تواند مرا در راه هدایت بكند؟ حالا امیرالمؤمنینی كه دیگر تمام است آن هم همین را دارد می‌گوید. یعنی برای این اولیاء این مسئله به شكل مستمر است. ما مقاممان و شأنیتمان شأنیت فقر و احتیاج و شأنیت پروردگار و مقام‌پروردگار كبریائیت و غنی و جلال و بی‌نیازی است. این همیشه هست، این همیشه با انسان می‌ماند و هیچ‌وقت انسان نمی‌تواند این حال را از دست بدهد. پس بنابراین هدایت تفاوت نمی‌كند، فرق نمی‌كند یكی است. این مطلب مربوط به آن جنبه اول بود.

اما مربوط به جنبه دوم كه جنبه خلقی باشد این است كه امام صادق علیه السّلام می‌فرمایند: وَ اللَه أَسأَلُ أَن یوَفِّقَكَ لِاستِعمَالِهِ از خدا می‌خواهم كه تو را توفیق بدهد. این مطلب را ما باید در نظر بگیریم كه مبادا فقط این مطالب را بشنویم، مبادا صرفاً به این مسائل به این عنوان كه ما شنیدیم اكتفا كنیم، مبادا اینكه حركتی كردیم آن حركت متوقف شود. یكی از خطرات سلوك این است كه: انسان وقتی‌كه به یك مكتبی، به یك مبنایی، به یك اعتقادی گرایش پیدا می‌كند یك زمانی كه می‌گذرد كم‌كم به آن موقعیت خودش عادت می‌كند، برای او دیگر عادی می‌شود.

این یك مطلب عجیبی است كه نفس نسبت به مسائل دنیا به عكس است، می‌رود دنبال كار، فردا بیشتر می‌رود. یك مغازه تهیه می‌كند فردا دنبال این است كه مغازه دوم را اضافه كند. یك موقعیتی پیدا می‌كند هی می‌خواهد اضافه كند هی نمی‌گوید بابا این بس است! یك مغازه سه در چهار پیدا كردیم تا آخر عمر بس است، نه! می‌گویدآن مغازه كنار بازار را هم می‌خواهند بفروشند قیمتش هم بد نیست و مناسب است و یك كمی هم به كارمان گسترش می‌دهیم. فوراً می‌رود آن را هم می‌گیرد. حالا آن را گرفت چند نفر آنجا گذاشت، می‌گوید فلان موقعیت هم موقعیت خوبی است و بد نیست برویم، می‌رود سراغ آنها، حالا این مقدار كفایت می‌كند زندگی‌اش را برآورده می‌كند، احتیاجاتش را برآورده می‌كند، آینده‌اش را مورد اطمینان می‌كند. مورد اعتماد می‌كند ولی این نفس گرایش دارد. یك موقعیت اداری پیدا می‌كند هی دنبال این است كه برود بالاتر جای رئیس را بگیرد، جای رئیس را گرفت، می‌رود بالاتر می‌خواهد جای مدیركل را بگیرد، جای مدیركل را می‌گیرد می‌خواهد برود بالاتر جای وزیر را بگیرد. همین‌طور ... هیچ به آن موقعیت فعلی اكتفا نمی‌كند این نفس، ولی نسبت به مسائل عبادی عجیب است. وقتی‌كه انسان در یك موقعیت عبادی قرار می‌گیرد یك مقدار كه گذشت همین‌طور برایش عادی می‌شود.