جایگاه عقل و عشق در مکتب عرفان

آن افرادی كه خدا چشم آنها را باز كرده بود آنها می‌دیدند كه از اجتماع صد تا صفر عدد یك تشكیل نمی‌شود. شما دو تا صفر را در كنار هم بگذار یا این كه هزار تا صفر را در كنار هم بگذار باز مساوی است با صفر. هزار تا صفر با دو تا صفر همه مساوی با صفر است. اینها نمی‌تواند برای انسان راه را نشان بدهد. خوب خدا می‌آید چكار می‌كند می‌آید؟ یك جریان نشان می‌دهد. یك پرده نشان می‌دهد یك قضیه نشان می‌دهد كه قضیه‌ای كه نمی‌شود انكارش كرد. پرده‌ای كه نمی‌شود آن را دیگر انكاركرد. مسائلی كه نمی‌شود انكار كرد، دیدید؟ این آقا، این افراد، این اصنافی كه تا دیروز آن جور مسائل مطرح می‌شد پس چرا به این كیفیت درآمده؟ مطالبی كه تا بحال این طوری شنیده می‌شود پس چرا آن جور شد؟ این جا است كه ما پی می‌بریم بر این كه وقتی كه بزرگان گاهی از اوقات اشاراتی نسبت به بواطن افرادی داشتند شنیدن آنها برای حتّی خود ما بسیار مشكل بود، از چه مسائل پشت پرده‌ای خبر داشتند و از چه جریاناتی این‌ها مطّلع بودند كه حتّی، یك روزی مرحوم آقا راجع به شخصی، راجع به یك شخصی صحبتی پیش آمده بود. من گفتم كه من گفتم كه راجع به فلان شخص یك همچنین چیزی بنده شنیدم و وقتی ایشان آن حال استنكار من‌ را احساس كردند، حال عدم پذیرش را كه من چطور ممكن است فرض كنید كه می‌توانم یك همچنین مسئله‌ای را (وقتی كه ایشان هنوز در تهران به مشهد مهاجرت نكرده بودند در آن موقع، داشتیم با ایشان در یكی از همین خیابانها قدم می‌زدیم، خیابان دروازه شیراز داشتیم قدم می‌زدیم. صبح بود از منزل عمویشان رفته بودیم، آن جا دیدن عموی ایشان كه همین مسجد نماز می‌خواندند داشتیم برمیگشتیم) یك قضیه‌ای من برای ایشان نقل كردم و هنوز انقلاب نشده بود هنوز انقلاب نشده بود و بعد ایشان یك داستانی را برای من نقل كردند بعد از این مطلب كه به اصطلاح این صحبتی كه من كرده بودم با ایشان، احساس كردند كه من با توجّه به جریانات و مسائل و آن چه را كه با او در ارتباط بودیم و مطالبی را كه می‌شنیدیم و صحبتهایی كه از این طرف و آن طرف به گوشمان می‌رسید و كارهایی كه افراد می‌كردند، الآن دارد این شخص دارد این كار را می‌كند و خودش را به این زحمت می‌اندازد می‌شود فرض كنید كه میشود كه مسئله جور دیگری باشد؟ خیلی برای بنده مشكل بود كه چطور نسبت به بعضی از افراد بخواهم یك نظر صریحی را بخواهم بشنوم. یك نظر صریحی را بخواهم تحمّل كنم. ایشان یك قضیه‌ای از خودشان نقل كردند كه در فلان جا و فلان موقع یك همچنین مسئله‌ای برای ما اتّفاق افتاد. وقتی كه من این مسئله را شنیدم، ایشان هم دیگر همچنین حرفی نزدند گذشت. من در فكر رفتم در فكر رفتم و نشستم به فكر كردن و همان یك جریانی را كه ایشان برای بنده نقل كردند با توجّه به اینكه من خوب صدق مطلب ایشان برای من كاملًا متیقّن بود و عدم اشتباه و خطا، چون ممكن است یك شخصی، شخص صادقی باشد ولی در یك قضیه اشتباه كند. لازم نیست كه تمام اشتباهات ناشی از عناد باشد. انسان ممكن است در نقل یك قضیه اشتباه كند.