حقیقت تشریع

آن‌وقت اینها شعور ندارند؟! نمی‌فهمند؟!

ششمین شاهد اثبات شعور موجودات: معنای صدای حیوانات در بیان امیرالمؤمنین علیه السّلام

یا روایتی از ابن‌عباس هست که می‌گوید: روزی در زمان خلافت امیرالمؤمنین علیه السّلام خدمت حضرت نشسته بودیم. چند نفر از عَجَم خدمت حضرت آمدند و گفتند: «خلیفۀ رسول‌الله تویی؟» حضرت فرمودند: «بله. این‌طور می‌گویند!» گفتند: «پس ما سؤال‌هایی از شما داریم.» حضرت فرمودند: «تَفَقُّهاً سؤال کنید نه تَعَنُّتاً؛ سؤال کنید که چیزی بفهمید؛ به‌خاطر آزمایش سؤال نکنید.» از شش حیوان اسم بردند: فَرَس¹ و حمار و ضِفدِع (قورباغه) و قُنبُره² و دُرّاج³ و خروس. گفتند: «یا علی! اینها چه می‌گویند [و معنای] صدایی که درمی‌آورند چیست؟» مثلاً صَهیل و شیهه‌ای که اسب می‌کشد چه معنایی دارد؟ همان‌طور که ما هم صحبت می‌کنیم و اینها معانی‌ای‌ دارد.

حضرت فرمودند: «هنگامی که دو لشگر برای قتال به همدیگر می‌رسند، اسب می‌گوید: سُبحانَ المَلِکِ القُدّوس.»

صَهیل و شیهۀ اسب به معنای سُبحانَ المَلِکِ القُدّوس است؛ منتها زبان ما فارس‌ها فرق می‌کند؛ اگر بخواهیم این عبارت را ترجمه کنیم می‌گوییم: «منزه است پروردگاری که مقدس است و پاک و مُبَرّاست از هر صفت و توصیفی و بی‌آلایش است از هر نعتی.» شخصی که زبان دیگری دارد همین [عبارت] را به‌صورت دیگری ترجمه می‌کند و تمام ادیان و ملل دنیا که دارای زبان‌های متفاوتی هستند طبعاً ترجمه‌های متفاوتی دارند، و آن معنا در تمام این ترجمه‌ها محفوظ است، همین‌طور وقتی یک اسب شیهه می‌کشد، همین معنای «سُبحانَ المَلِکِ القُدّوس» را دارد می‌گوید، منتها به این صورت؛ چه اشکال دارد؟! همان‌طور که [این مطلب برای ما عجیب است]، سُبحانَ المَلِکِ القُدّوس گفتنِ ما [هم] برای او خنده‌دار است! می‌گوید: «اینها سُبحانَ المَلِکِ القُدّوس را چطور می‌گویند!» واقعاً عبادتی که ما می‌کنیم و اذکاری که می‌گوییم برای حیوانات خنده‌دار است و در اینجا روایات بسیار است که آنها دارند به ما می‌خندند!⁴

[حضرت در ادامه فرمودند:] «و اما حمار می‌گوید: اللَهمّ العَنِ العَشّارین.» عَشّارین مالیاتی‌ها هستند که مالیاتِ مردم را می‌گیرند. مثل‌اینکه خر هم فهمیده اوضاع چقدر خراب است! مردم زحمت می‌کشند [ولی] دولت مالیات‌ها را بالا می‌کشد و می‌برَد! البتّه این مربوط به حکّام ظلمه است؛ [و الاّ] طبعاً هر چیزی باید در جای خودش قرار بگیرد.