معنای شریعت و تفاوت آن در هر امّتی

تفاوت نداشتن طریقت با شریعت در دین اسلام

لذا دیگر بین سلوک و دستورهای عمومی مانند نماز و روزه و حج فرقی وجود ندارد. ما دو مطلب به نام طریقت (سلوک) و شریعت نداریم؛ یک راه بیشتر نیست و آن شریعت است، والسّلام! اگر کسی آنچه برای کمال و بقای حیات او مفید است انجام نداد این قضیّه را دو تا نمی‌کند و اگر از زیر بار تکالیف شانه خالی کرد، این مسئله را دو تا نمی‌کند و شریعت و طریقت درست نمی‌کند.

پیغمبر آمد و تمام شریعت و تمام طریقت را در یک جمله بیان کرد و فرمود: «قولوا لا إله الّا الله تُفلِحوا؛¹ بگویید: ”لاإله‌الّاالله“ و در جمیع تعیّنات لاإله‌الّاالله را وجدان کنید! در وجودِ خود، معدوم شدن و از بین رفتن و فانی شدنِ جمیع حیثیات و جمیع تقیّدات را احساس کنید؛ به هر مقدار که احساس کردید، به آن مقدار به واقع رسیده‌اید!» این مسئله دو تا نیست.

اگر شما بخواهید منزلی بسازید، به مواد و نقشه و وسایل و ادواتی نیاز دارید. باید ضریب اطمینان برای این ساختمان در نظر گرفته شود؛ برای تحصیل امنیت این ساختمان، باید موادّ لازم در نظر گرفته شود. می‌گویند: «این ساختمان در این شرایط، به بتن نیاز دارد.» شما می‌گویید: «ما نیازی به بتن نداریم! با همین گِل و آهک و امثال‌ذلک این مسئله را حل می‌کنیم» یا اینکه بگویید: «ما فقط با گِلِ تنها این ساختمان را می‌سازیم!» ساختمان ساخته می‌شود، ولی آن ضریب اطمینان را ندارد. یک زلزله بیاید از بین می‌رود؛ یک باران بیاید، سقف [پایین] می‌آید و از بین می‌رود! ما دو جور نداریم؛ ما دو قِسم و سه قِسم نداریم؛ ساختمان ساختن یعنی به حدّ اعلا و اطمینان رساندن؛ یعنی جهات امنیت را در آن ملاحظه کردن؛ یعنی برای این ساختمان نقصی باقی نگذاشتن؛ این را می‌گویند ساختمان ساختن! بقیّۀ مسئله دیگر به دست خود ماست. اگر ما بنا بر نقشۀ مهندس و تصویب او و دلخواه او مسئله را تمام کنیم، به مقصود می‌رسیم؛ اگر تمام نکنیم، ما دو مسئله نداریم؛ [بلکه] از آن قضیّه مدام کم شده است.