
سر وجودی انسان
اطاعت ملائکه از خداوند در امر سجده بر انسان و امتناع کردن ابلیس
خلقت عالم براساس نظم و قاعدۀ علیت و لزوم سنخیّت بین علت و معلول، سرّوجودی انسان و فلسفه اطاعت ملائکه از خداوند در امر سجده بر انسان، برخی از موضوعات و مطالبی است که حضرت آیةاللّه سيد محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه)، در این سخنرانی ارزشمند به بیان آنها میپردازد. ایشان در ابتدا به این نکته اشاره میکند که طبع مادی بودنِ این عالم, اقتضای این را دارد که از نقطهنظر اشتدادِ نورِ وجودی و افاضۀ پروردگار، در پستترین مراحل وجود قرار بگیرد؛ بنابراین لازمۀ اینکه پروردگار متعال از آن عالم عنایتی به این عالم داشته باشد, این است که عنایت او سلسلهمراتبی را طی کند؛ بدینجهت ملائکهای در این واسطه در حرکت هستند که در نزول رحمت و عذاب الهی و نیز در خلقت موجودات نقش دارند. حضرت استاد در ادامۀ مباحث به سجدۀ ملائکه بر آدم و امتناع کردن ابلیس از آن و اشتراک آن دو در عدم علم نسبت به سرّ خلقت انسان, پرداخته و این مطلب را روشن ميكند که اگر ما با علم، اطاعت امر پروردگار کنیم که هنر نکردهایم؛ اطاعت و انقیاد در مقام عدم علم است و اطاعتِ انسان در موارد عدم علم, شباهت به انقیاد ملائکه دارد. در انتها به این نکته اشاره میکند که ملائکه هرچند در خلقت مخلوقات و انسان نقش داشتهاند اما به سرّ وجودی انسان که خداوند بهخاطر آن خود را ﴿أحسَنُ ٱلخالِقین﴾ نامید, پی نبرده بودند.
سر وجودی انسان
2أعوذُ بِاللَهِ مِنَ الشّیطانِ الرَّجیم
بِسمِ اللَهِ الرَّحمٰن الرَّحیم
الحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمین
ثُمَّ الصَّلاٰة ُوَ السَّلامُ عَلیٰ سَیِّدِنا وَ نَبِیِّنا وَ حَبیبِ قُلوبِنا
وَ طَبیبِ نُفوسِنا أبی القاسِمِ المُصطَفیٰ مُحَمَّد
وَ عَلیٰ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرین
وَ اللَّعنَةُ علی أعدائِهِم أجمَعین
قالَ اللَهُ تعالیٰ فی کتابِه:
﴿إِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّي خٰلِقُۢ بَشَرٗا مِّن طِينٖ * فَإِذَا سَوَّيۡتُهُۥ وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُواْ لَهُۥ سٰجِدِينَ * فَسَجَدَ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ كُلُّهُمۡ أَجۡمَعُونَ * إِلَّآ إِبۡلِيسَ ٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكٰفِرِينَ * قَالَ يَـٰٓإِبۡلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسۡجُدَ لِمَا خَلَقۡتُ بِيَدَيَّ أَسۡتَكۡبَرۡتَ أَمۡ كُنتَ مِنَ ٱلۡعَالِينَ﴾.1
نثار روح مطهّر حضرت سیدالشهدا علیه السّلام و اهلبیت و اصحاب آن حضرت صلواتی مرحمت [کنید].
خلقت عالم براساس نظم و قاعدۀ علیت
خداوند متعال، سلسلۀ عالم را براساس نظم و قاعدۀ علیّت، خلق فرموده است. مقتضای نزول عنایت و افاضۀ پروردگار از مقام مشیّت و اراده تا اظلمالعوالم که عالم ناسوت و عالم طبع و مُلک است، تحقق سلسلهمراتبی است که نور وجود را از آن عالم به این عالم مادی برساند.
لزوم سنخیّت بین علت و معلول
طبق قانون علّیّت باید بین علت و معلول سنخیّت وجود داشته باشد. سرما نمیتواند علتِ برای حرارت باشد؛ تری نمیتواند علتِ برای خشکی باشد؛ آتش نمیتواند مُوَلِّد سرما باشد؛ باید سنخیّت باشد. همینطور از نقطهنظر شدت و ضعف، باید بین علت و معلول، سنخیّت وجود داشته باشد؛ علتِ قوی نمیتواند معلولِ ضعیف از خودش ایجاد کند؛ علتِ قوی معلولِ قوی میخواهد.
لزوم سنخیت بین علت و معلول در شدت و ضعف
مِنبابمثال موتوری که به قدرت هزار اسب [بخار] در حرکت است و با دَوَران چند هزار دور در دقیقه حرکت میکند، اگر شما بخواهید حرکت آن را به موتوری منتقل کنید که یک اسب [بخار] قدرت دارد و دَوَرانش در حدّ همان قدرت یک اسب [بخار] است، شکی نیست [که] انتقال بلا واسطۀ حرکت از آن موتور به این موتور موجب انفجار این موتور میشود. بهواسطۀ موانع نقّاله، آن حرکت را همینطور ضعیف و ضعیف میکنند تا اینکه این موتورِ کوچکتر بتواند استطاعت و تحمل آن حرکت را داشته باشد و الاّ از بین میرود.
- سورۀ ص (38) آیات 71 ـ 75.
