
سر وجودی انسان
اطاعت ملائکه از خداوند در امر سجده بر انسان و امتناع کردن ابلیس
خلقت عالم براساس نظم و قاعدۀ علیت و لزوم سنخیّت بین علت و معلول، سرّوجودی انسان و فلسفه اطاعت ملائکه از خداوند در امر سجده بر انسان، برخی از موضوعات و مطالبی است که حضرت آیةاللّه سيد محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه)، در این سخنرانی ارزشمند به بیان آنها میپردازد. ایشان در ابتدا به این نکته اشاره میکند که طبع مادی بودنِ این عالم, اقتضای این را دارد که از نقطهنظر اشتدادِ نورِ وجودی و افاضۀ پروردگار، در پستترین مراحل وجود قرار بگیرد؛ بنابراین لازمۀ اینکه پروردگار متعال از آن عالم عنایتی به این عالم داشته باشد, این است که عنایت او سلسلهمراتبی را طی کند؛ بدینجهت ملائکهای در این واسطه در حرکت هستند که در نزول رحمت و عذاب الهی و نیز در خلقت موجودات نقش دارند. حضرت استاد در ادامۀ مباحث به سجدۀ ملائکه بر آدم و امتناع کردن ابلیس از آن و اشتراک آن دو در عدم علم نسبت به سرّ خلقت انسان, پرداخته و این مطلب را روشن ميكند که اگر ما با علم، اطاعت امر پروردگار کنیم که هنر نکردهایم؛ اطاعت و انقیاد در مقام عدم علم است و اطاعتِ انسان در موارد عدم علم, شباهت به انقیاد ملائکه دارد. در انتها به این نکته اشاره میکند که ملائکه هرچند در خلقت مخلوقات و انسان نقش داشتهاند اما به سرّ وجودی انسان که خداوند بهخاطر آن خود را ﴿أحسَنُ ٱلخالِقین﴾ نامید, پی نبرده بودند.
سر وجودی انسان
6تفاوت نحوۀ نزول ملائکه در اوقات مختلف
من خودم بعضی از افراد را دیدهام و با آنها ملاقات کردهام که چشم نداشتند؛ اما وقتی که هنگام اذان مغرب میشد، خودشان شروع میکردند به اذان گفتن و نماز خواندن! نابینا بودند ولی موقعی که وقت نماز صبح میشد، طلوع فجر را ادراک میکردند؛ وقت نماز ظهر را میفهمیدند! از آنها سؤال شده: «شما که نابینا هستید، از کجا وقت را میفهمید؟!» میگفتند: «ما از تغییر ملائکه متوجه شدیم که وقت ظهر [یا] وقت مغرب [یا] وقت صبح است.»
نحوۀ نزول ملائکه متفاوت است؛ ملائکۀ شب قدر غیر از ملائکهای هستند که در شبهای دیگر میآیند. در روایت داریم: ملائکهای که در شبهای جمعه بر زمین نازل میشوند،1 غیر از ملائکهای هستند که در شبهای دیگر هستند.
عالم ملائکه عالم عجیبی است که هیچ از آن خبر نداریم؛ بهتر است لب فروببندیم تا اینکه به آن واقعیت و حقیقت برسیم. به این چرت و پرتها و حرفهای دیگران هم توجه نکنید؛ که هرچه آدم جاهلتر باشد، بیمختر خواهد بود! این [بود] نتیجه و اصل مسئله.
[علیکلحال] ملائکه متفاوت هستند. روی این حساب، پروردگار متعال برای تدبیر و خلقت عالم، ملائکهای را مقدر و مقرر و معین فرموده است که هرکدام از آنها براساس نظام احسن خلقت و نظام تکوین مسئولیتی ایفا کنند. و ما در آیات قرآن زیاد داریم که در مورد مرگ، ملائکۀ مرگ هستند؛ در مورد احیا، ملائکۀ احیا هستند. [همچنین] ملائکۀ علم و امثال ذلک [نیز وجود دارند].2
سجده ملائکه بر آدم و ابا کردن ابلیس
آیهای که در صدر منبر قرائت کردم [این بود:]
﴿إِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّي خٰلِقُۢ بَشَرٗا مِّن طِينٖ﴾؛ «من میخواهم انسانی را از خاک خلق کنم.»
﴿فَإِذَا سَوَّيۡتُهُۥ وَنَفَخۡتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُواْ لَهُۥ سٰجِدِينَ﴾؛ «وقتی که او را تسویه نمودم صحیح و اندام و اعضا و قوای او را کامل نمودم و شاکلۀ او را تقدیر نمودم، برای او سجده کنید.»
- الخصال، ج 2، ص 393.
- جهت اطّلاع بیشتر رجوع شود به نور ملکوت قرآن، ج 2، ص 403 ـ 427.
