روح و ادراک داشتن اجرامِ سماوی
جریان شق القمر توسط پیامبر اکرم
روح، عقل، حیات، شعور و ادراک داشتن اجرامِ آسمانی و مطیع امر پروردگار بودن آنها و حرکت شان در مسیری که خداوند برای آنها مقدر کرده، موضوعی است که حضرت آیةاللّه سيد محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس سرّه) در این سخنرانی به تبیین آن میپردازند. حضرت استاد برای اثبات این قضیه شواهدی از آیات و روایات مختلف بیان میکنند. خطاب قرار دادن ماه در هنگام رؤیت هلال، بیان کامل و مشروح قضیۀ شقّالقمر پیامبر اکرم ـ صَلواتُ الله علیهِ و آله و سَلّم ـ ، معجزات آن حضرت و همچنین گریه کردن آسمان و زمین در عزای امیرالمومنین و سیدالشّهدا ـ علیهم السلام ـ برخی از شواهد و دلایلی است که حضرت استاد برای اثبات قضیه با استناد به آنها به تبیین موضوع میپردازند. در پایان نیز معجزۀ اصلی پیامبر اکرم را رفع حجاب از دیدگان، عنوان میکنند
مرتب سازی:
روح و ادراک داشتن اجرامِ سماوی
4مرحوم میرداماد هم در ذیل کلام ابنسینا دارد:
و هو الحقُّ الّذی اَعطَتهُ اُصولُ الحِکَمیة و البَراهینُ العَقلیة و أَنَّ لِکُلِّ مِن أجرامِ السَّماواتِ عقلًا مُفارقًا و نَفسًا مُجرّدةً و نفسًا مُنطَبِعَة. 1
هرکدام از اجرام سماوی دارای عقل مفارقی است جدای از او، که تدبیرِ او را میکند، و نفسی دارد مجرّد و نفسی دارد منطبِع یعنی؛ (مندکّ در همان جرم سماوی).
مطالبی که این بزرگان فرمودهاند از روی خیال و سیری نبوده است! [بلکه] آن واقعیت را ادراک کردهاند و مطلب را برای ما بیان کردهاند. همانطور که پیغمبر اکرم از مطالبی که ما به آن دسترسی نداریم برای ما خبر آوردهاند از مطالب قیامت و معاد برای ما حکایت آوردهاند و ما به آن مسائل نرسیدهایم, همینطور در این عالم خلقت اسراری هست که ما به آنها نرسیدهایم و دلیلی ندارد که آنها نباشند. نهخیر، هست! ما چه میدانیم تا اینکه بخواهیم به گفته و علم خود افتخار کنیم؟! این [روح داشتنِ اجرامِ سماوی] هم یکی از آن مسائل است.
اگر بخواهیم در این وادی وارد شویم، مسائلی هست؛ [از جمله این] که: چطور نفوسِ فلکیه در یکدیگر تأثیر میگذارند؟تأثیر این نفوس فلکیه در اِقتران و اِفتراقشان و در مصاحبت و جدا شدنشان و ابتعادشان از همدیگر چه تأثیرات را در زمین قرار میدهد و چه مسائلی را وجود میآورند؟ آنوقت دیگر [مشخص میشود که] ارباب طلسمات چه اعمالی را در این کارها اینجا انجام میدهند! 2 در اِقتران بین افلاک و کواکب چه مسائلی ممکن است تحقق پیدا کند؟ و دراینباره از علوم عجیبه و غریبه آنقدر مطلب آوردهاند که [این روح و ادراک داشتن اجرامِ سماوی] أظهرُ مِن الشَّمس است و نیازی به گفتن این مسائل نیست. 3
اتفاقاً خود مرحوم ابنسینا در کتاب کُنوزُ المُعزِّمین، مطلبی را از یکی از دوستانش نقل میکند که دلالت بر همین معنا میکند و لزومی به گفتنش نیست.4
مسلّم است که ارواح فلکیه، قطعا تأثیر و تأثّراتی در کل این عوالم بهوجود میآورند و متحقِّق و متأثّر میشوند و شکّی در این قضیّه نیست. این مربوط به اصلِ روحِ اجرامِ سماویه است. لذا ما در اینجا میبینیم مولانا مُلاّ محمد بلخی در مثنوی میفرماید:
- شرح الصّحیفة السجّادیّة الکاملة، میرداماد، ص 340.
- جهت اطلاع بیشتر، رجوع شود به مجموعه مصنّفات شیخ اشراق، ج 1، ص 98.
- کنوز المعزّمین، ص 5 ـ 8.
- کنوز المعزمین، ص 5 ـ 8.