تحقق‌بخشی امام زمان به حقیقت الله اکبر

تمایز انبیا از حیث سعۀ معرفتی

در آیه شریفه می‌فرماید: ﴿تِلۡكَ ٱلرُّسُلُ فَضَّلۡنَا بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ مِّنۡهُم مَّن كَلَّمَ ٱللَهُ وَرَفَعَ بَعۡضَهُمۡ دَرَجٰتٖ وَءَاتَيۡنَا عِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱلۡبَيِّنٰتِ وَأَيَّدۡنٰهُ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِ﴾¹ 

این پیامبران از نقطه‌نظر فضل یکسان نیستند. از نقطه‌نظر رتبه و مقام در یک مرتبه قرار ندارند. ادراک آنها از معارف الهیّه و مقامات توحید متفاوت است. ﴿وَرَفَعَ بَعۡضَهُمۡ دَرَجٰتٖ﴾ به بعضی از اینها ما درجاتی عنایت می‌کنیم که به بعضی نداده‌ایم. به بعضی مقامی می‌دهیم که دیگری واجد نیست. آنها از این نقطه‌نظر در یک مرتبه نیستند.

روایتی است از امام صادق علیه السّلام در کافی مرحوم شیخ کلینی² می‌فرماید: که آن حضرت فرمودند انبیا بر چهار دسته تقسیم می‌شوند:

دسته اول آنهایی هستند که الهامات پروردگار بر نفس آنها نازل می‌شود و از این حد تجاوز نمی‌کنند و حقّ حکم به دیگری را ندارند و مبعوث به کسی هم نمی‌شوند. اینها یک دسته.

دسته دوم انبیائی هستند که الهامات پروردگار در خواب یا در عالم مکاشفه و به صُور برزخیّه و مثالیّه و به صور فیوضات در نفس آنها نازل می‌شود و صدای ملائکه را هم می‌شنوند ولی خود آنها را در ظاهر نمی‌بینند. اینها هم حقّ تحکیم و حقّ حکمرانی و تقنین قوانین به غیر از خود را ندارند، برای خودشان هستند. برای خودشان نبیّ هستند. مانند حضرت لوط که می‌فرماید حضرت ابراهیم پیامبر و امام بر حضرت لوط بود ولی خود حضرت لوط مبعوث نگشته بود.

دسته سوم انبیائی هستند که هم الهامات در نفس آنهاست و وحی به آنها می‌شود و هم صدای ملائکه را می‌شنوند.

در خبری در نهج البلاغه داریم که امیرالمؤمنین علیه السّلام می‌فرمایند: هنگامی که من به کوه حرا می‌رفتم در وقتی که پیغمبر در کوه حَرا مشغول به عبادت بود و در آنجا سکونت گزیده بود. پیغمبر به او می‌فرموند: «یا علی تو می‌شنوی آنچه را که من می‌شنوم؟» امیرالمؤمنین به پیغمبر عرضه می‌داشت یا رسول‌الله صداهایی را می‌شنوم، چیزهایی را می‌بینم. حضرت فرمود: «تو می‌شنوی آنچه را که من می‌شنوم و می‌بینی آنچه را که من می‌بینم إلا اینکه تو نبی و فرستاده نیستی.»³