حقیقت حج ابراهیمی

جواب: هیچ عمل خاصی در آنجا نیست، همین‌که شما آنها را یاد کنید کفایت می‌کند. جایی که انسان برای آنها دعا می‌کند ـ آن‌طوری‌که مرحوم آقا می‌فرموند ـ داخل در همان حجر اسماعیل و در تحتِ میزاب و ناودان است که انسان ذوی‌الحقوق خود و پدر و مادر خود و کسانی که به گردن او حق دارند و همین‌طور بستگان را در آنجا یاد می‌کند. اما در سایر جاها نه، نیازی به یاد کردن ندارد.

سؤال: در نوار حج فرمودید: «فقط تقاضای عبودیت داشته باشید!»¹ معمولاً این عمل با حالت ظاهری سجده به انسان دست می‌دهد، در این‌صورت آیا ذکر خاصی را می‌شود بیان کرد؟

جواب: نه، ذکر خاصی ندارد. عرض کردم که دائماً در حج ذکرتان لا إله الّا الله یا لا هو الّا هو باشد.

سؤال: حکم وضو گرفتن با آب‌های داخل مسجدالحرام و مسجدالنّبی چگونه است؟

جواب: اگر مقصود از آب داخل مسجدالحرام آب زمزم است که اشکال ندارد و برای همین است؛² اما بهتر است انسان با آن آ‌بی که برای شرب است وضو نگیرد، چون مقصود آورنده این است که آن آب، آب آشامیدنی باشد.

سؤال: آیا ابروی اصلاح شده (باریک و نازک) در هنگام احرام بهتر است یا اینکه پُر و به حالت دخترانه باشد؟

جواب: بهتر است که انسان نسبت به این قضیّه دست نزند. البتّه مردها هم بهتر است که دست به موی خود نزنند، نه موی سر و نه موی صورت، هیچ‌کدام را اصلاح نکنند و بهتر است که این مسئله برای کسانی که به حج می‌روند از اول شوّال رعایت شود.³ و کسانی که به حج می‌روند اگر حجّ اول آنهاست، طبعاً تراشیدن موی سر واجب است و هیچ چیزی از آن کفایت نمی‌کند، و اگر حجّ دوم و سوم و... است، باز هم بهتر است که حلق کنند، گرچه واجب نیست.⁴

خودم شنیدم از مرحوم آقا که فرمودند:

کسی که به حج برود و حلق نکند، گویی حج انجام نداده است و آثار حج بر او مترتّب نمی‌شود!