غلبۀ احساسات بر عقل علت انحراف جامعه بشری

مفتضح شدن معاویه با جواب امیرالمؤمنین

بعد امیرالمؤمنین علیه السّلام در جواب معاویه می‌نویسد :

و قلتَ أنّی کنتُ أُقادُ کما یُقادُ الجَمَلُ المَخشوشُ [حَتَّی أُبایِعَ] و لَعَمرُ اللهِ لقد أرَدتَ أن تَذُمَّ فمَدَحتَ، و أن تَفضَحَ فافتَضَحتَ؛ تو به من نوشتی که من مانند شتری که او را به این نحو رام کنند مرا به بیعت با ابی‌بکر می‌بردند تو خیال کردی که می‌خواستی مرا سرزنش کنی و می‌خواستی مرا مذمت کنی ولی مرا مدح کردی و می‌خواستی که مرا به فضیحت بکشانی خودت مفتضح شدی

یعنی چه؟ یعنی من در مقابل خدا و در مقابل کلام خدا و در مقابل حق و در مقابل وصیّت پیغمبر آن‌قدر استوار و ثابت و پابرجا بودم که به هیچ وسیله‌ای حتّی به قیمت سقط فرزندم و کشتن عیالم حاضر نشدم به این امر تن دربدهم تا اینکه شما مرا با ریسمانی که به گردنم انداختید به این امر وادار کردید

و لَعَمرُ اللهِ لقد أرَدتَ أن تَذُمَّ فمَدَحتَ، و أن تَفضَحَ فافتَضَحتَ؛ و ما علَی المُسلمِ مِن غَضاضَةٍ فی أن یکون مظلومًا، ما لم یکن شاکًّا فی دینِه و لا مُرتابًا بیَقینِه‌؛¹ باکی نیست و اشکالی ندارد که مسلمانی در دین خدا مظلوم واقع بشود، و مظلوم واقع بشود در جایی که در دین خودش شک نداشته باشد و با یقین خودش رَیب مخلوط نباشد.

امیرالمؤمنین مصداق عالی غلبه عقل بر احساسات

آن‌وقت همان امیرالمؤمنینی که هنگام نبش قبر شمشیر و ذوالفقار به کمر می‌بندد و به ابوبکر و عمر می‌گوید :

«قسم به خدا اگر سنگی از یکی از این قبور تغییر داده بشود زمین را به خون شما سیراب خواهم کرد»

آن امیرالمؤمنین در اینجا چه‌کار می‌کند این‌طور خاضع و این‌طور در برابر حکم خدا خاشع است! این مظلومیت امیرالمؤمنین است. این را می‌گویند: «غلبه احساسات بر عقل» مردم در آن زمان به امیرالمؤمنینی که جوان بود نگاه نمی‌کردند. آنها به جوانی که با مردم می‌نشست، با مردم برمی‌خواست، با مردم صحبت می‌کرد، نگاه نمی‌کردند. [بلکه] مردم به آن عمامه‌ها، به آن ریش‌های سفید، به اینکه این پدر زن رسول خدا است، به اینکه این الآن موقعیتش کذا و کذاست نگاه می‌کردند مردم این‌طوری بودند! و فاطمه زهرا سلام الله علیها به‌خاطر این قضیّه و به‌خاطر احقاق ولایت به شهادت رسید