شخصیت اخلاقی، اجتماعی و سلوکی امیرالمؤمنین علیه السلام

پیغمبر فرموده بودند: «نماز تراویح باید فُرادیٰ باشد»¹ غلط می‌کنی جماعت بخوانی، مگر دین را تو آوردی؟! تو چه‌کاره هستی؟! عمَر دنبال جلال بود، دنبال رای جمع کردن‌ بود و «من کاری ندارم» و ... بود، او در این بود. ـ اینکه می‌گویم از خودم نمی‌گویم! مرحوم آقا می‌گفتند، من مطالب ایشان را دارم می‌گویم ـ عمر دنبال جمعیت زیاد کردن بود، نه دنبال نمازگزار ایجاد کردن.

لذا آمد به‌جای «حَیَّ عَلَی خَیرِ العَمَل» گذاشت «الصلاةُ خیرٌ من النَّوم»² پیغمبر گفت: «بگویید، شعار بدهید، داد بزنید، که بشتاب به‌سوی بهترین اعمال» آن ادراک و دیدگاه پیغمبر است. عمَر می‌گفت: «نه! بشتاب به‌سوی بهترین اعمال چیست! اگر مردم بگویند که دیگر مردم جنگ نمی‌روند.»³ می‌گویند: می‌ایستیم نماز می‌خوانیم! کشورگشایی، جمعیت زیاد، چشم پرکن بودن، سر و صداهای گوش کر کن، عظمت و شکوه پوشالی و تو خالی! این آدم جاهل آمد به‌جای آن چه گذاشت؟! آمد این را گذاشت «الصلاةُ خیرٌ من النَّوم»⁴ نماز از خواب بهتر است. نخوابید بلند شوید نماز بخوانید. تو را به خدا ببینید آن از کجا آمد و آن ذکر از چه موقعیتی تنزل پیدا کرد و به کجا رسید! نماز از خواب بهتر است نخوابید بیدار شوید، مدام رکوع کنید، بروید بالا، عظمت اسلام معلوم بشود! نگاه کنید ببینید عظمت اسلام چیست!

این افراد الآن نماز می‌خوانند ولی نماز اینها کدورت دارد. نه‌تنها به خدا نزدیک نمی‌شوند [بلکه] دوتا چوب هم در آن دنیا منتظرشان است؛ یکی از این‌طرف یکی از آن‌طرف! چرا آن کاری را که من گفتم نکردید؟ من گفتم باید فرادیٰ بخوانید، چرا آمدی به جماعت خواندی؟ دل تو بیشتر برای اسلام می‌سوزد یا من که خدا هستم؟! دل تو بیشتر برای اسلام می‌سوزد یا من که پیغمبر هستم؟! تو کاسه داغ‌تر از آش هستی! این وسط چه‌کاره‌ای؟! بگو ببینم تو چه‌کاره‌ای جناب عمر؟! تو قبل از اینکه به خلافت برسی مگر مثل یکی از این افراد نبودی؟! حالا مردم گفتند: بفرما برو بالا آن منبر پیغمبر بنشین. نه به‌جای پیغمبر!