رابطۀ ایمان و ارتقای فهم؛ رسالت حقیقی عالمان دینی

﴿يَرْفَعِ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجات‌﴾¹ خدا مدام درجات افراد را به‌واسطۀ ایمانِ بیشتر و به‌واسطۀ علمِ بیشتر، دائماً بالا می‌برد. یعنی هرچه تجرّدِ نفْس بیشتر شود، ادراکات به همان میزان بالا می‌رود.

میزان نزدیکی فهم انسان به مطالب بزرگان، معیاری برای سنجش رشد معنوی او

این می‌شود یک معیار برای نزدیکی و دوری ما: اگر در این حرکتی که داریم انجام می‌دهیم، دیدیم مطالبی که الآن به آن تمایل داریم [و دربارۀ آن] فکر می‌کنیم، به مطالب بزرگان نزدیک‌تر است از پارسال، بدانیم داریم رشد می‌کنیم.

[اما] اگر دیدیم با آن مطالبی که بزرگان گفته‌اند، با آن ملاک‌هایی که دست ما داده‌اند، با آن مبانی و قوانینی که آنها در اختیار ما گذاشته‌اند، مطالب دارد فاصله می‌گیرد، بدانیم که یک جای قضیه دارد ایراد پیدا می‌کند؛ یک جای قضیّه دارد ایراد پیدا می‌کند.

همین مطلب نسبت به ارتباطات [هم صادق] است. پارسال می‌بینیم که ما نسبت به یک شخص، به‌واسطۀ کارهایی که انجام می‌داد، یک نظر می‌دادیم، یک اظهارنظر می‌کردیم، تمایل [نداشتیم] با او ارتباط داشته باشیم. [اما] امسال می‌بینیم نه، اِ! این همان [آدم] است، ولی می‌خواهیم گوشی را برداریم به او زنگ بزنیم، با او حرف بزنیم: «آقا، خانه هستی؟ می‌خواهیم بیاییم!» چه شد؟! اِ! اینکه پارسال با او دشمن بودیم! با او اختلاف داشتیم!

یا به‌عکس: پارسال از یک نفر خوشتان می‌آمد، تعریف و تمجید او را می‌کردید، دلتان می‌خواست بنشینید؛ «وقتی که با فلانی می‌نشینیم اصلاً حالمان عوض می‌شود!» این حرف‌هایی است که خودت می‌زدی! الآن می‌گویید که: «نه، حالا ننشستیم هم ننشستیم؛ [چندان] مسئلۀ [مهمی نیست]. خیلی آش دهن‌سوزی هم نیست، تحفه‌ای هم نیست.» چه شده است؟ چه مسئله‌ای اتفاق افتاده که دیگر آن رغبت نیست، آن شوق نیست، آن گرایش نیست؟

تثبیت انسان در راه اشتباه خود، در صورت عناد بر اشتباه

خیلی این مسئله مهم است [چون نشانۀ تغییر معیارهای باطنی است]. یعنی اگر خدای‌ناکرده خدای‌ناکرده خدای‌ناکرده، انسان بخواهد از دریچۀ تکبّر و عناد بیاید، خدا هم او را همان‌جا نگه می‌دارد؛ همان‌جا هم برای او توجیه درست می‌کند؛ همان‌جا هم یک مسائلِ جاذبه‌ای که برای او جذاب باشد به‌وجود می‌آورد که نتواند از این لاک بیرون برود؛ نتواند از این تارِ عنکبوتی که به دور خودش تنیده، خارج بشود.