حقیقت ربوبیت خداوند متعال (قزوین)

بسم اللَه الرحمن الرحیم‌

... خب طبیعی است دیگر البته هركدام از این صفات پروردگار، نشانه ظهوری از ظهورات پروردگار است.

در جنبه خالقیت و رازقیت و امثال ذلك، هركدام یك بُعد از ظهور و اثر آن اسم كلّی را ابراز می‌كند. خب اطّلاع دارید كه همان اسماء كلّی كه در سه اسم علیم و قدیر و حی تبلور پیدا می‌كند و سایر اسماء و صفات هم از مجموع این سه اسم نشأت می‌گیرد. و به عبارت دیگر می‌توانیم بگوییم كه آن سه اسم علیم، و قدیر و حی جنبه علّیت تامّه برای صفات پروردگار دارند كه آن صفات موجب بروز و ظهور ذات پروردگار هستند.

این سه اسم جنبه عِلّی دارد، یعنی جنبه علّت برای سایر اسماء و صفات هست. همان‌طوری كه در ما هم همین‌طور است. یعنی در همه موجودات، مخصوصاً در انسان. وقتی كه ما به خود نگاه كنیم، یك حقیقتی داریم كه آن حقیقت ما، ماوراء علم و ماوراء قدرت است. شما می‌گویید «من می‌توانم»، پس توانستن متأخّر از من است. «من می‌دانم» پس دانستن بعد از من است، اوّل من، بعد می‌دانم. اوّل آن ذات، ذاتِ خود شخص و بعد قدرت بر آن مترتّب می‌شود. اوّل ذات شخص و بعد حیات بر آن مترتّب می‌شود، یعنی استمرار. البته در حیات همان‌طوری كه بنده عرض كرده‌ام در بعضی از صحبت‌ها یا بعضی از نوشته‌ها، در علم و حیات و قدرت، این سه اسم را اهل فلسفه و حكمت جزو اسامی زائد بر ذات منتها متلاصق به ذات می‌دانند. یعنی در عین اینكه این سه اسم بر خلاف بعضی از افراد كه اسماء الهی را عین ذات می‌دانند كه این بنا بر هم برهان و هم مسئله شهود منافات دارد. اسماء الهی، چه علم، چه قدرت و حیات، عینیت با ذات ندارد، كه به حمل هوهو ما بخواهیم این اسماء را مساوی با ذات پروردگار بدانیم.

بلكه یك مرتبه متنازله از ذات هستند كه جدای از ذات نیستند.