تبیین و بررسی چند موضوع فقهی مورد ابتلا

أعوذ بالله من الشیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم

تلمیذ: از شما در مورد بیلیارد و پاسور سؤال کرده بودند، شما فرموده بودید اگر در عرف از قماربودن خارج بشود اشکالی ندارد؛ آیا شطرنج هم همین حکم را دارد؟

استاد: برای شطرنج نص داریم: «قال الصَّادِقُ علیه السّلام: اللَّاعِبُ بِالشِّطْرَنْجِ مُشْرِکٌ وَ السَّلَامُ عَلَی اللَّاهِی بِهِ مَعْصِیَةٌ»¹ موضوعاتی که در زمان شارع وجود خارجی نداشته باشند، فقط خود عرف آن موضوعات را وسائطی ایجاد کرده و داخل در تحت عناوین کلی قرار داده، اگر آن‌ها از تحت آن عناوین خارج بشوند، حکم اباحه پیدا می‌کنند.

حکم استعمال دخانیات

مثلاً یکی از موضوعات، مسالۀ ادّخان (استعمال سیگار و تنباکو و امثال ذلک) است. چنین چیزی در زمان شارع نبوده و طبعاً حکمی هم ندارد، حکمی که برایش مترتب می‌شود به لحاظ عنوان ضرر است؛ حالا اگر سیگاری درست کنند که بگویند ضرر ندارد، طبعاً حرمت هم ندارد. ما چیزی به نام سیگارکشیدن در زمان شارع نداشتیم، یا اینکه اگر هم در همان زمان بوده آن هم منوط به ضرر بوده.

ملاک حرمت بیع نجاسات

چیزهایی داریم که ملاک در آن‌ها ضرر است؛ مانند موضوعاتی که در زمان شارع احکامی بر آن بار شده و آن احکام به زمان شارع اختصاص دارد؛ مثلا حرمت بیع نجس مثل دَم و امثال ذلک، که این حرمت متعلق به دم است به لحاظ عدم استفاده الّا با همان حیثیت نجاست خودش، که طبعاً در این زمان این عنوانِ عدم استفاده برگشته و عنوان دیگری پیدا کرده و وقتی که عنوان دیگری پیدا بکند، در این صورت معاملۀ بر آن جایز می‌شود.

مثل همان کلب هِراش (سگ ولگرد) که خرید و فروشش حرام است ولیکن همین کلب وقتی که به صورت کلب معلَّم یا کلب حارس و کلب صید در بیاید، [خرید و فروشش حلال می‌شود.] این همان کلب است ولی حلال می‌شود. و مهم این است که به‌واسطۀ کلب صید شدن، نجاستش از بین نمی‌رود؛ نه اینکه حالا چون کلب معلَّم و صید و حارس شد دیگر حالا طاهر است، همان نجاست باقی است و همان آثار روحی و نفسیِ مترتب بر آن باقی است؛ در منزلی که باشد ملائکه نمی‌آیند، لذا باید آن را گوشۀ حیاط گذاشت و نباید آن را در محیط ساختمان آورد. حتی اگر عکس کلب و این‌ها در جایی باشد ملائکه نمی‌آیند، ولی در عین حال خرید و فروشش جایز است.